Ouderen willen samen langer zelfstandig wonen en kiezen vaker voor alternatieve woonvorm: ‘Een hogere kwaliteit van leven hebben’

Alternatieve woonvorm ontstaat niet zomaar

Steeds vaker kiezen ouderen die niet meer langer in hun eigen huis willen blijven wonen voor een alternatieve woonvorm. In bijna iedere gemeente in Nederland ontstaan er geclusterde woongemeenschappen waarin mensen naar elkaar omzien. Een belangrijke voorwaarde voor bewoners is zelfstandigheid en zorg indien nodig. De Lang Leven Thuisflats, knarrenhofjes, thuisplusflats en zorgbuurthuizen zijn hier goede voorbeelden van, maar die staan er niet zomaar.

Daarvoor is de inzet nodig van de overheid, de zorgverzekeraars, de woningcorporaties en de zorgverleners/aanbieders. En ook niet onbelangrijk: de inzet van bewoners zelf. Ouderen die zorg nodig hebben, wonen daar samen met vitale ouderen, die elkaar kunnen helpen.

Lang Leven Thuisflats in Amsterdam

In Amsterdam heeft Zorggroep Amsterdam Oost in samenwerking met de corporatie Ymere en zorgverzekeraar Zilveren Kruis het voormalige grootste bejaardenhuis De Flevoflat getransformeerd naar een zogenaamde Lang Leven Thuisflat. Daar wonen ouderen, samen of alleenstaand, voor een sociale huurprijs in hun eigen appartement. Ze zoeken elkaar op als ze gezamenlijke activiteiten willen organiseren. Ook kunnen ze elkaar helpen bij kleine klusjes. Daarnaast is er altijd een zorgverlener aanwezig die bewoners kennen en voor ze klaar staat.

Deze woonvorm heeft enorm veel voordelen op het gebied van zorgkosten, welzijn van ouderen en woningdruk. Zorgverzekeraar Zilveren Kruis is van mening dat deze geclusterde woonvorm het gat kan dichten tussen thuis en verpleeghuis. Want zo kunnen ouderen zo lang mogelijk zelfstandig en prettig blijven wonen. Dat geldt ook wanneer de vraag naar zorg en welzijn toeneemt. Bovendien voelt het zorgteam zich meer betrokken bij de senioren en bij elkaar. Dit leidt tot interessante functies voor zorgmedewerkers, zegt de zorgverzekeraar.

Nieuwe variant van het bejaardenhuis

Ook in Schiedam zijn voormalige aanleunwoningen voor fitte ouderen getransformeerd in huurappartementen voor zelfstandige 80-plussers met een lichte zorgvraag. Een eigentijdse versie van het vertrouwde bejaardenhuis. Zorgverzekeraar DSW wil het verzorgingshuis weer nieuw leven inblazen, maar dan in een nieuwe variant. Ouderen wonen zelfstandig, maar omgeven door zorg, voorzieningen en activiteiten ‘op pantoffelafstand’. “Mensen hebben een eigen thuis, maar wel een ontmoetingsplek en alle voorzieningen in de buurt.”

In het ideale verzorgingshuis van Aad de Groot, voorzitter van de Raad van Bestuur bij DSW, wonen ouderen die veel zorg nodig hebben samen met vitale ouderen. ”Zo kunnen mensen elkaar helpen, bijvoorbeeld door voor elkaar te koken of boodschappen te doen. We zien ouderen vaak als kostenpost, maar ze kunnen nog veel bijdragen aan de maatschappij. En het belangrijkste is dat mensen een hogere kwaliteit van leven hebben.”

Voor efficiënte alternatieve woonvorm: ‘1 zorgaanbieder per flat, in plaats van 5.’

Een voorwaarde voor De Groot is dat 1 organisatie de zorg in het wooncomplex regelt. Nu zijn er soms 5 verschillende zorgaanbieders, die de zorg in één wooncomplex organiseren. Dat is inefficiënt. Daar is Pien de Jong van Zorggroep Amsterdam Oost het mee eens en daarom hebben ze bij de Lang Leven Thuisflats in Amsterdam gekozen voor 1 zorgaanbieder per flat. “Dat gaat in tegen de marktwerking, zoals we het jaren gewend waren. Beter voor de professionals en voor de bewoners van de flat.”

Zorgbuurthuis ’t Hageltje in Oss

In 1983 wordt de voormalige jongensschool Sint Albertus op de Hagelkruisstraat in Oss in gebruik genomen als buurthuis ’t Hageltje. Het is een plek in een naoorlogse volkswijk met veel reuring en solidariteit. Het gebouw zou een keer gesloopt moeten worden om plaats te maken voor woningbouw. Maar de lokale afdeling van SP weet met Marie-Therése Janssen, gehoor te geven aan de wens van vele buurtbewoners. Die willen er namelijk een nieuwe, duurzame bestemming voor de buurt aan geven.

Vastgoedbedrijf Patrimonium, een lokale partner met een groot maatschappelijk hart, transformeert het buurthuisgebouw tot woonplek met 15 appartementen voor 60-plussers. Zo wordt het een zorgpunt én een ontmoetingsruimte voor dagbesteding voor huurders en bewoners uit de wijk. De Stichting hanteert een wachtlijst voor het vinden van passende nieuwe huurders en vraagt potentiële bewoners om hun interesse in ’t Hageltje te motiveren in een brief.

Niet alleen maar wonen, maar ook gemeenschapszin

Het gaat hier niet alleen om het wonen, maar ook om van betekenis te willen zijn in de community. “We streven naar een gezonde mix,” zegt Janssen, nu voorzitter van Stichting Zorgbuurthuis ’t Hageltje. “Dat zijn bewoners zonder of met een lichte zorgvraag, die actief willen én kunnen zijn in de community. Maar ook bewoners met een zwaardere zorgvraag. Met de instroom kun je op dat moment sturen op de beste passende huurder voor de community.”

Zo is Buurthuis´t Hageltje een zorgbuurthuis geworden, een plek waar iemand oud kan worden in de eigen vertrouwde buurt. Daar kunnen ze samenwonen met hun partner en daar krijgen ze de zorg die ze nodig hebben. Het is kleinschalig, betaalbaar en met dagbesteding, gerealiseerd samen met buurtbewoners. De gemeenschapszin die hieruit spreekt lijkt op die van het Groningse initiatief Wedde Dat, bekend uit de uitzendingen van De Toekomst is Grijs.

Preventie en maatschappelijke besparingen, maar geen geld

De bekostiging van het zorgbuurthuis is echter kwetsbaar. De gemeente Oss en zorgaanbieder Interzorg hebben tot en met eind 2026 afgesproken dat de exploitatiekosten van de volledige zorginzet uit subsidies moeten komen. Verder moet Interzorg eerlijk de kosten, die uit Zvw en Wlz worden vergoed, in mindering brengen op de subsidie-exploitatie.

Dit werkt goed. Maar dit komt wel omdat de gemeente Oss bereid is tot deze subsidie en er een fundament ligt van een bestaande vertrouwensrelatie. Bekostiging vanuit alle zorgfinanciers is de grote droom voor het zorgbuurthuis. Helaas is zorgverzekeraar VGZ tot nu toe niet bereid geweest om mee te financieren. Maar volgens Janssen valt er meer te winnen dan te verliezen.

‘Waardig ouder worden met regie over eigen leven’

Amsterdam telt inmiddels 21 Lang Leven Thuisflats, met samen ongeveer 3.600 woningen waar wonen, zorg en welzijn samenkomen. De groei van deze flats is in lijn met de inzet van het Amsterdamse college om te bouwen aan zorgzame buurten: buurten waar wonen, zorg en ondersteuning dicht bij elkaar georganiseerd worden, zodat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen.

“De vergrijzing en het groeiende tekort aan zorgprofessionals vragen om een andere manier van kijken naar wonen en zorg,” zegt zorgwethouder Alexander Scholtes (Zorg). “In Amsterdam hebben we daar afgelopen jaren flinke stappen in gezet en deze eerste resultaten laten zien dat die inzet loont. Er zijn meer woningen, meer plekken waar buren elkaar ontmoeten en hulp dichtbij is. Zo zorgen we dat je waardig ouder kunt worden in Amsterdam, met regie over je eigen leven én dat je onderdeel blijft van de buurt. Maar we zijn er nog niet.”

Ouderen willen wel verhuizen naar alternatieve woonvorm

Als het aan de meest invloedrijke ouderenbond ANBO‑PCOB ligt, moet de politiek beter naar de wensen van ouderen luisteren. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat ouderen wel willen verhuizen naar een andere plek in de buurt, bijvoorbeeld naar de prettige alternatieve woonvormen uit dit artikel. Als het even kan, gaan ze voorlopig nog even liever niet naar een verpleeghuis.

(Foto: MAX)

Op zoek naar antwoorden op de vergrijzing: ‘Wie zorgt voor wie?’