Maatregelen tegen agressie blijven uit in de thuiszorg: ‘Hij richtte een jachtgeweer op mij’
Schreeuwen, schelden, intimideren en zelfs slaan: 90 procent van de zorgverleners heeft vorig jaar te maken gehad met een vorm van agressie. Dat blijkt uit cijfers van vakbond NU’91, die onderzoek doet naar agressie in de zorg. Hoewel er in ziekenhuizen voldoende maatregelen zijn om in te grijpen als een situatie uit de hand loopt, staan thuiszorgmedewerkers met hun rug tegen de muur: “Je staat in je eentje in het hol van de leeuw.”
‘Ik heb een doodsbedreiging gehad’
Bijna iedere zorgverlener krijgt tijdens het werk te maken met een vorm van verbale of zelfs fysieke agressie. Ook seksueel grensoverschrijdend gedrag komt regelmatig voor. “Ik heb een doodsbedreiging gehad,” vertelt Marika Tappij Gielen-Bax. Ze is wijkverpleegkundige en bestuurslid V&VN afdeling wijkverpleegkundigen.
Nederland Europees kampioen agressie tegen werkenden
Marika werkt al 25 jaar in de zorg, waarvan het grootste deel in de thuiszorg. Ze ervaart de afgelopen jaren een verharding van de samenleving: “Vroeger ging je langs bij lieve oude opaatjes en omaatjes, dan kreeg je een kopje thee en er stond een plakje ontbijtkoek klaar. Tegenwoordig ben ik op mijn hoede en kijk ik altijd waar ik weg kan als het moet.”
Caroline Koetsenruijter, onderzoeker en adviseur agressiepreventie, ziet de verharding ook toenemen: “Nederland is Europees kampioen als het gaat om agressie tegen werkenden. 1 op de 4 werkenden krijgt te maken met agressie en in de zorg is dat zelfs drie op de vier. Dat is niet iets om trots op te zijn.”
Duizenden meldingen
Meldpunt Actueel deed een rondgang langs de 15 grootste ziekenhuizen van Nederland. Alle 15 zien een toename van agressie richting hun zorgpersoneel. In 2025 noteert ieder ziekenhuis honderden meldingen van agressie. Het OLVG ziekenhuis in Amsterdam staat bovenaan met zelfs meer dan duizend meldingen van agressief gedrag richting haar medewerkers. En dat ondanks de vele maatregelen die de ziekenhuizen treffen.
Zo is in alle ziekenhuizen altijd beveiliging aanwezig, krijgt zorgpersoneel agressietrainingen en is er een verbodsysteem. Dit systeem zorgt ervoor dat bij meerdere incidenten de toegang tot het ziekenhuis ontzegd kan worden.
Agressie tegen thuiszorgpersoneel
Voor thuiszorgpersoneel is de situatie heel anders: “Het beroep van thuiszorgmedewerkers is heel kwetsbaar; er is geen beveiliging, er zijn geen omstanders, geen collega’s. Je staat in je eentje in het hol van de leeuw,” aldus agressie onderzoeker Koetsenruijter.
Bedreigende situaties in de thuiszorg
Wanneer Meldpunt Actueel via het MAX Opinie Panel naar ervaringen van thuiszorgmedewerkers vraagt, wordt het beeld dat Koetsenruijter schetst bevestigd. Zo schrijft een panellid: “Ik ben een keer door een cliënte bij mijn keel gegrepen.” Een ander laat weten: “Ik stond bij iemand voor de deur en hij richtte een jachtgeweer op mij.” Ook geeft een zorgverlener aan haar arm gebroken te hebben door een verwarde cliënt tijdens de thuiszorg.
Een verwarde cliënt is zich vaak niet bewust van de situatie. Agressie vanuit een ziektebeeld, zoals dementie, komt vaker voor. “Dan is er weinig sprake van opzet. Maar het gebeurt ook vaak vanuit frustratiegevoelens. Je hebt pijn, je bent ziek, je slaapt slecht. De opstapeling van ellende kan ervoor zorgen dat je afglijdt naar agressie,” vertelt Koetsenruijter.
Ook familieleden gewelddadig
Maar niet alleen cliënten vertonen agressief gedrag, ook familieleden schieten uit hun slof. Dat weet ook wijkverpleegkundige Marika. Zij wordt op een gegeven moment met de dood bedreigd door de zoon van één van haar cliënten. “Hij zei: ‘Als er wat met mijn vader gebeurt, dan gaat er ook wat met jou gebeuren’.”
Bij een andere cliënt gebeurt er iets soortgelijks. Ook daar wordt de zoon agressief. “Hij laat briefjes achter met bedreigingen: ‘De sletten van de thuiszorg, je moet ze kapot maken’.” Ondanks alles blijft Marika de cliënten zorg verlenen. “Je wil die cliënt ook niet laten liggen, dus je gaat toch maar weer terug.”
Toenemende agressie kruipend gif in onze samenleving
De toenemende agressie is volgens Koetsenruijter al heel lang een kruipend gif in onze samenleving. “Als er weinig aandacht voor is, dan kan je er makkelijk straffeloos mee wegkomen. En als de geest eenmaal uit de fles is, probeer hem er dan maar weer eens in terug te krijgen.”
(Foto: MAX)