Kabinet wil energiemaatregelen niet overhaasten: ‘Waar wachten we nu op? Er zijn landen die nu al ingrijpen’

Waarom energiemaatregelen?

De oorlog in het Midden-Oosten is groter geworden. Iran, Israël en de VS zijn direct betrokken, maar ook Qatar, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Aanvallen raken niet alleen deze landen, maar ook olie- en gastransport in de regio. Belangrijke routes voor de export zoals de Straat van Hormuz zijn geblokkeerd. Ook worden tankers beschoten en installaties aangevallen. Daardoor komt er minder olie en gas op de markt en de wereldwijde prijzen stijgen snel. De Kamer debatteert daarom ook over energiemaatregelen.

In de slipstream van alle heisa over energie gaan we het ook merken in de aanvoer van medicijnen die uit China komen. Op dit soort bijkomende gevolgen wijst GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver in het Kamerdebat.

Eerste noodgreep

Landen hebben als eerste ingreep olie uit de noodvoorraden vrijgegeven. In totaal gaat het om honderden miljoenen vaten. Het doel daarvan is om de prijzen te drukken. Dit werkt vaak maar heel kort, ongeveer 3 weken zeggen de experts. Daarna blijft het probleem bestaan als de oorlog tenminste doorgaat. Iedere dag wisselt de situatie momenteel. De ene keer bij slecht nieuws gaat de prijs per vat olie omhoog, het volgende moment bij goed nieuws weer omlaag. De algemene verwachting is dat de prijzen blijven stijgen, zolang de onrust duurt.

Wat merkt de klant aan de pomp?

De klant aan de pomp merkt er veel van. Die betaalt inmiddels een benzineprijs die rond 2,44 euro per liter ligt. Dat is tientallen centen hoger dan normaal. Ook diesel is flink duurder. België heeft al geruime tijd een maximumprijs aan de pomp, schommelend tussen 1,82 tot 1,86 euro per liter benzine. Dat leidt tot een massale exodus in de grensstreek om goedkoop te gaan tanken bij onze zuiderburen. Zo loopt de Nederlandse overheid veel btw-inkomsten mis.

In Spanje, Italië, Noord-Macedonië en Italië is de btw of de accijns (of allebei) aan de pomp al verlaagd. Zo is de brandstof om en nabij de 25 tot 40 cent per liter goedkoper. Zweden en Griekenland overwegen nu ook soortgelijke stappen.

Energiemaatregelen: Klaver stelt prijsplafond voor, Heutink wil accijnsverlaging

Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) pleit in het Kamerdebat (25 maart) voor de invoering van een prijsplafond zoals in België. Ook Pieter Grinwis van de ChristenUnie is daar voor. Minister Heleen Herbert van Economische Zaken noemt het voorstel interessant en belooft het mee te nemen in de inventarisatie van de plannen. Maar zo’n prijsplafond kan ook juist prijsverhogend werken, opperen enkele Kamerleden. Pomphouders zouden die prijs namelijk direct als een soort vaste prijs kunnen instellen, ook als de werkelijke prijs lager is.

Rechtse oppositiepartijen en regeringspartij VVD bij monde van Kamerlid Claire Martens zijn voor het verlagen van de brandstofaccijnzen. Volgens Hidde Heutink (Groep Markuszower) is dat de snelste manier om in te grijpen. Maar ook dat kost de schatkist veel geld en die is al bijna leeg volgens minister Heinen van Financiën. Het kabinet wil hoe dan ook dat het geld naar de meest kwetsbare groepen gaat en niet naar de mensen die het “eigenlijk niet nodig hebben”. Want dat gebeurt bij accijnsverlaging, waar iedereen van mee profiteert.

Jimmy Dijk (SP) reageert geërgerd dat “2 miljoen nu al hun energiekosten niet kunnen betalen. Wat doet het kabinet nu om de problemen op te lossen, dit gaat verder oplopen. De energierekening gaat door het dak, kleine ondernemers komen nu al in de problemen, waar wachten we nu op? Er zijn landen die nu al ingrijpen, Spanje bijvoorbeeld.”

Tijdelijk Noodfonds Energie voor hoge stookkosten thuis

Het probleem beperkt zich helaas niet alleen tot de olieprijzen. Ook de aanvoer van gas staat onder druk. De gasprijs kan haast niet anders dan ook flink omhoog gaan. Iran en Israël hebben al gasvelden aangevallen. Het gaat om één groot gasveld dat is opgesplitst over 2 landen, te weten Zuid-Pars (van Iran) en Noordveld (van Qatar). De aanvallen hebben beide delen geraakt. Nederland haalt ongeveer 15 procent van zijn gas uit Qatar. Die aanvoer is nu problematisch.

Er ligt ook voor het Kamerdebat al een toezegging van het kabinet dat het Tijdelijk Noodfonds Energie terugkomt voor kwetsbare groepen. De Kamer is daar ook vrijwel unaniem over eens. Maar per wanneer is het dan terug? Joost Eerdmans van JA21zegt: “Waarom wachten wij nog?”

Voor volgend jaar moet er 25 miljoen extra komen boven op de gereserveerde 56 miljoen. Vorig jaar was de pot al binnen 1 maand leeg. Het kabinet werkt momenteel aan een permanent noodfonds voor hulp bij hoge stookkosten. Intussen kijkt Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief of het noodfonds er ook voor middeninkomens kan zijn. Die zitten namelijk met dezelfde problemen. TNO noemt in 2025 in de discussie over energiemaatregelen al dat isoleren de beste oplossing is tegen energiearmoede.

Kans voor duurzame energie en kernenergie

Hoge prijzen zorgen tegelijkertijd voor meer interesse in alternatieve energiemaatregelen, van groene energie tot kernenergie. Partij voor de Dieren stelt dat het Energie agentschap aanbevelingen heeft gedaan. “Daar moeten we beter naar luisteren.” D66-Kamerlid Stephan Neijenhuis vindt dat ons land “zich sneller moet loskoppelen van fossiele afhankelijkheid.” Hij denkt richting duurzame energie, net als de Partij voor de Dieren, terwijl Claire Martens (VVD) veel ziet in kernenergie.

Elke nieuwe energiecrisis doet de energietransitie weer een klein beetje versnellen. Het is een nieuwe kans voor warmtepompen en zonnepanelen. Ook de aantrekkingskracht van elektrische auto’s neemt weer toe, want de mensen willen minder afhankelijk zijn van olie en gas. CDA-leider Henri Bontenbal benoemt in het Kamerdebat zelfs de toekomstige mogelijkheid van het leasen van elektrische auto’s voor lagere inkomens. Maar zover is het nog lang niet.

Melder stelt naast energiemaatregelen een autoloze zondag voor

Diverse Kamerleden opperen een autoloze zondag in te voeren, onder anderen André Flach van de SGP, een partij die sowieso de zondagsrust eert. Pieter Grinwis (CU) refereert al aan Den Uyl is in den olie, de grote hit van Vader Abraham en Kamerlid Boer Koekoek (1974), uit de tijd van de eerste oliecrisis in de jaren zeventig. De sfeer in de Kamer wordt er aanmerkelijk beter op.

Ook een anonieme melder van Meldpunt Actueel stelt zo’n autoloze zondag voor: “Wanneer gaan we weer een autoloze zondag invoeren, net als in 1973?” vraagt hij zich af. Hij wijst daarbij op de tijd van de Jom Kipoer-oorlog tussen Israël en zijn Arabische buren. “Premier Joop den Uyl kwam op tv vertellen:  ‘Landgenoten, er is een ernstige energiecrises die ons allemaal raakt.’ Er werd besloten tot een autoloze zondag. Dat was een wijs besluit van dat kabinet. Op de autoloze wegen konden kinderen hun spel spelen met fietsen en priktollen. Het spaart véél geld uit voor de automobilisten, en de overheid heeft langer een buffer energie als tanks vol olie worden vastgehouden.”

(Bron: Tweede Kamer, NOS, archief. Foto: ANP)

TNO: energiearmoede groeit, woningisolatie is de beste oplossing voor hoge rekening