ADHD (3) bij veertigers, in de drukste jaren van het leven: ‘Ik lig nooit op de bank!’
In een zesdelige artikelreeks onderzoekt Meldpunt Actueel hoe het is om op latere leeftijd te horen dat je ADHD hebt. In dit deel staat de leeftijdsgroep 40–59 jaar centraal. Deze groep zit vaak in een drukke levensfase waarin werk, gezin, hormonen en verantwoordelijkheden samenkomen. Gevolgen hiervan zijn onder andere uitvallen op het werk, burn-outs, onrust en jarenlang compenseren.
Wat is ADHD en hoe uit het zich in deze leeftijdsgroep 40-59 jaar?
Een computer met 100 openstaande tabbladen of een wasmachine die nooit stopt met draaien: ADHD is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis met hardnekkige problemen. Hyperactiviteit, moeite met aandacht en impulscontrole zijn voorbeelden van klachten die het dagelijks functioneren belemmeren.
Hoeveel mensen hebben te maken met een ADHD-diagnose? GZ-psycholoog Jolien Diekhorst legt uit: “In verschillende studies wisselen de percentages nog wel wat. Wat nu de schattingen zijn, is dat in de kindertijd zo’n 5 tot 7 procent aan de criteria van ADHD voldoet en dat daarvan ongeveer de helft in de volwassenheid blijft voldoen aan de criteria.”
Volgens Diekhorst zitten mensen van 40-59 jaar in een fase waarin ze net voorbij het jonge gezin zijn. Ze dragen jarenlang veel verantwoordelijkheden, hebben vaak al meerdere burn-outs meegemaakt en gaan op zoek naar antwoorden op levensvragen. Hormonale veranderingen, zoals de overgang, spelen in deze leeftijdsgroep een grote rol. Vooral bij vrouwen: “Die hormonen spelen dan op waardoor klachten meer opvallen.”
Hanneke Mijnster (45) over lichamelijke regulatie, hormonen, moederschap en systemen bouwen
Hanneke Mijnster is 45 jaar, journalist, schrijver en moeder van 2 tieners. Ze houdt van tekenen, schilderen, concerten en lezen. Ze krijgt haar ADHD-diagnose op haar 42e. Niet vanuit het klassieke ADHD-beeld, maar via een heel ander spoor, namelijk eetbuien en onrust.
Ze merkt dat ze bij elke lichamelijke onrust naar de kast loopt voor koekjes. “Als ik onrust in mijn lijf voel, sta ik weer op om koekjes te halen,” zegt ze. Online zoekt ze naar oorzaken van eetbuien en zo komt ze bij ADHD uit. 3 online tests wijzen dezelfde richting op. Daarna volgt een traject en de uiteindelijke diagnose.
Na de diagnose volgt ze een ADHD-groepstraining voor volwassenen en start ze met medicatie. Later krijgt ze diabetes, waardoor ze volledig moet stoppen met suiker. Dat heeft enorme impact. “Toen moest ik helemaal ophouden met suiker eten. Mijn ADHD ging door het dak.”
Beheersbaar houden van ADHD
Sinds Hanneke in de pre-overgang zit, merkt ze dat haar ADHD-klachten verergeren. Ze komt vaker moeilijk op woorden, omdat haar hoofd vol zit. Omdat ze weet wat ADHD-symptomen met haar doen, gaat ze vroegtijdig naar een gynaecoloog: “Ik wil proberen zo min mogelijk last te hebben van de overgang. Ik heb met mijn ADHD-diagnose al zo lang gewacht, we gaan nu al aan de slag om zo stabiel mogelijk te blijven.”
Daarnaast werkt Hanneke met ‘systemen’. Bijvoorbeeld vóór de lunch een rondje lopen, een boekhouder die maandelijks langskomt om haar post te openen en om 17.15 uur stoppen met werken, zodat ze niet vergeet te koken.
Omgekeerde wereld door ADHD
Dat laatste doet ze niet altijd zelf. Soms neemt een van haar zoons de leiding. “Dan zegt hij: ‘Mam, zal ik maar koken vanavond?’ Het is natuurlijk wel een omgekeerde wereld dat je kind voor je gaat zorgen.” Haar oudste zoon merkt soms dat ze ‘uitzoomt’ tijdens het voorlezen of spelen. Dat raakt haar diep. Tegelijkertijd is het herkenbaar. Haar eigen moeder krijgt wat later dan Hanneke zelf eveneens de diagnose ADHD.
Toch ziet Hanneke ook positieve kanten. “Op de meeste momenten vind ik het eigenlijk heel leuk om het te hebben.” Ze omschrijft zichzelf als creatief, humoristisch, iemand die kansen ziet in chaos en zich volledig kan focussen wanneer het ertoe doet.
Vivian (54) over zelfacceptatie, overbelasting en coping
Vivian is 54, werkt bij een bedrijf dat zorgmaterialen levert en heeft daarnaast een kapsalon aan huis. Rond haar 50e krijgt ze de diagnose ADHD, na een traject via huisarts en psycholoog. Haar hele leven loopt ze al tegen dingen aan die ze niet kan plaatsen: anders voelen, chaos, overprikkeling. De burn-out tijdens corona zet haar aan om te onderzoeken waar haar klachten vandaan komen.
Als kind is ze druk, praat ze veel en kan ze niet stilzitten. “Vivian kan niet stilzitten. Vivian kletst te veel,” staat in haar basisschoolrapporten. Artsen willen haar, als ze pas 4 jaar oud is, al medicatie geven. Maar haar oma steekt daar een stokje voor. “Toen wilden ze me al pillen geven omdat ik te druk was.”
Dagelijks ervaart Vivian veel ADHD-gerelateerde obstakels. Ze heeft moeite met structuur en overprikkeling. Het ergste vindt ze dingen kwijtraken. “Dat ik nooit dingen op een vaste plek weg kan leggen. Het kwijt zijn van spullen is bij mij de grootste ramp.” Ook voelt ze de lichamelijke gevolgen van ADHD, zoals vermoeidheid, onverklaarbare buikpijn of hoofdpijn, nooit rust kunnen nemen. En daardoor altijd doorgaan. Een rustig avondje op de bank zit er niet in. “Dat doe ik nooit. Ik snap niet dat anderen dat kunnen!”
Zoeken naar ontspanning bij ADHD
Vivian merkt dat ze alleen echt kan ontspannen wanneer ze niet thuis is. Zodra ze binnenstapt, schiet ze in de actiestand. Dan gaat ze opruimen, klusjes doen, alles wat haar aandacht trekt. Pas wanneer ze weg van huis is, bijvoorbeeld op vakantie of in de sauna, voelt ze rust. “Als ik echt thuis weg ben kan ik heel goed ontspannen.”
Om haar dagen hanteerbaar te maken, zoekt ze externe structuur. Haar hond Fred speelt daarin een belangrijke rol. Hij dwingt haar tot ritme, naar buiten gaan en taken uitvoeren. Fred is, zoals ze het zelf noemt, “een stok achter de deur.”
Ondanks de obstakels ziet Vivian haar ADHD vooral als iets positiefs. “Ik zou niet willen ruilen voor een afgestompte versie van mezelf,” vertelt ze. Haar ADHD laat haar vooruitdenken, helpt haar meerdere dingen tegelijk te doen en geeft haar leven kleur. “Ik zou het eigenlijk ook niet anders willen.” De diagnose brengt haar rust en zelfacceptatie. Ze begrijpt haar patronen beter en voelt zich minder ‘raar’.
Nut van een diagnose
Een diagnose helpt bij het krijgen van inzicht en begrip in het gedrag van een ADHD’er. Voor de persoon zelf én voor de omgeving. “Alle kwartjes vallen dan een beetje en alles valt vaak een beetje op zijn plek,” zegt Diekhorst. Bij klachten is het altijd belangrijk om naar een hulpverlener te gaan. In deel 1 van deze serie legt ze dat wat uitgebreider uit.
Door: Orly Metten
Wordt vervolgd: in deel 4 komen 2 anderen in de leeftijdscategorie 40-59 jaar aan bod.
(Bron: Hersenstichting, archief. Foto: Shutterstock)