Melders over hoge temperaturen in verzorgingstehuizen voelen zich in de kou staan: ‘Dit is toch gewoon mishandeling?’

Klimaatverandering en gezondheid: nu al jaarlijks 250 hittedoden

In mei van dit jaar zijn de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad met een gezamenlijk advies gekomen, Klimaatverandering en gezondheid: richtingen voor beleid. De raden doen daarin aanbevelingen om de bevolking beter te beschermen tegen de gezondheidsrisico’s van klimaatverandering, in het bijzonder de toegenomen hitte.

“Door klimaatverandering worden mensen steeds meer blootgesteld aan hoge temperaturen, uv-straling, zomersmog en pollen. Daarnaast neemt het risico op uitbraken van bestaande en nieuwe infectieziekten toe. Ook neemt de kans op hittegolven, extreme neerslag en natuurrampen toe, met gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid. Met het huidige beleid is de bevolking onvoldoende beschermd tegen de gezondheidsrisico’s van klimaatverandering.”

Er vallen nu al doden door de hitte, zegt het advies: “Geschat wordt dat klimaatverandering nu al zorgt voor jaarlijks 250 hittedoden. Zonder aanvullende maatregelen zal dit rond 2050, afhankelijk van de mate van klimaat verandering, 3 tot 6 keer hoger liggen.”

Nauwelijks regels over de hitte voor de bewoners zelf

In de uitzending van Meldpunt Actueel van 4 september 2026 met de veelzeggende titel Gebrek aan regels tegen hitte in verpleeghuizen gaat het over de hitte(stress) die veel bewoners van verzorgingstehuizen deze zomer hebben moeten doorstaan. Het lichaam kan de warmte niet goed kwijt, wat leidt tot lichamelijke en mentale klachten. Voor het werkende personeel zijn er allerlei (ARBO-)regels, maar voor de bewoners nauwelijks. Aan thuiswonende ouderen besteedt de uitzending overigens ook aandacht.

Formele reactie WVS

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (WVS) zegt in een reactie (namens minister Sophie Hermans) aan Meldpunt Actueel: “Hittegolven kunnen gevaarlijk zijn voor de gezondheid en zeker voor kwetsbare mensen. Als dat tot gevolg heeft dat mensen overlijden is dat ontzettend verdrietig voor familie en vrienden. Het is belangrijk dat mensen weten wat je kunt doen om gezondheidsrisico’s tijdens extreme warmte tegen te gaan. Verpleeghuizen moeten ervoor zorgen dat er een goed binnenklimaat is voor de bewoners, ook in periodes van hitte. Er moet extra op gelet worden dat bewoners voldoende vocht binnenkrijgen. Airco’s, goede zonwering, ventilators en groene buitenplekken in de schaduw zijn goede manieren om hitte buiten te houden en verkoeling te bieden.”

“Thuiswonende ouderen kunnen hulp krijgen van de thuiszorg, maar ook van buren, vrienden en familie om zichzelf te beschermen tegen hitte. Er zijn gemeenten die in kaart brengen welke mensen extra risico lopen wanneer het extreem warm is, op welke plekken het erg warm wordt en waar mensen verkoeling kunnen vinden. Om deze initiatieven te steunen is bescherming tegen hitte opgenomen in de handreiking Huisbezoeken 75+, een praktische gids om gemeenten en welzijnsorganisaties te helpen bij huisbezoeken aan ouderen. Het kabinet wil Nederland beter voorbereiden op steeds vaker voorkomende hitte. Een belangrijk doel is om het aantal lokale hitteplannen te verdubbelen. Mijn collega van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening zet samen met Aedes, de vereniging van woningcorporaties, stevig in op het isoleren van corporatiewoningen. Daarbij is er ook aandacht voor het tegengaan van hitte”, aldus Hermans.

‘De situatie is bij deze hitte echt onhoudbaar’

De familie Van der Ven heeft de narigheid die de hitte veroorzaakt met eigen ogen gezien: “Mijn man en ik zijn vrijwilligers in verpleegtehuis de Taling in ‘s-Hertogenbosch. Het was daar zo warm dat de bewoners geëvacueerd moesten worden uit hun woning. Dit werd natuurlijk gedaan door het personeel, maar ook door de brandweer en politie. De situatie is bij deze hitte echt onhoudbaar. En de minister maar zeggen dat ze airco’s niet kan verplichten! Ons advies aan haar: zet de airco’s op jullie werkplaats uit en ga dan werken als het zo warm is zoals het personeel in verpleegtehuizen ook moeten. Dit soort zorg voor ouderen is zwaar.”

Meldster Els heeft dezelfde ervaring: “Ik ben 82 jaar en woon zelfstandig in een 55+ sociaal huurappartement. Op de warmste dagen was het binnen ook meer dan 30 graden. De bewoners krijgen tot nu toe geen toestemming om airco’s of zonwering te plaatsen.”

Een andere meldster, Bianca, heeft het over een afgewezen aanvraag voor een airco: “Mijn moeder van 85 jaar woont in een huurappartement en heeft tijdens warme periodes grote problemen om haar woning koel te houden. Daarom hebben wij begin dit jaar, na overleg met haar, een aanvraag gedaan om op eigen kosten een split-airco te laten plaatsen. Tot onze verbazing is de aanvraag echter afgewezen.”

Reactie ActiZ

ActiZ, de branchevereniging van circa 350 ouderenzorgorganisaties, is ook met een reactie gekomen: “ActiZ ondersteunt zorgorganisaties bij de voorbereiding op warme perioden. Samen met de Nederlandse ggz, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) en het Expertisecentrum Verduurzaming Zorg hebben wij dit jaar praktische hulpmiddelen ontwikkeld, waaronder een format voor hittebeleid, een hitteplan en een overzicht van relevante informatiebronnen.”

“Voor zorgorganisaties zijn hitteplannen, voorbereiding en maatwerk al langer onderdeel van de dagelijkse praktijk. Afhankelijk van de bewoners, het gebouw en de lokale situatie treffen zij passende maatregelen. Denk aan extra aandacht voor voldoende vochtinname, het koel houden van gebouwen, het aanpassen van activiteiten en het intensiever monitoren van cliënten die extra kwetsbaar zijn voor hitte. Dat geldt zowel voor bewoners van verpleeghuizen als voor ouderen die thuis zorg ontvangen.”

“ActiZ staat daarnaast in contact met zorgorganisaties over onderwerpen die spelen in de zorg voor ouderen, waaronder de gevolgen van hitte. We houden daarbij geen landelijk overzicht bij van individuele locaties die hinder ondervinden van hitte, waar inspecties hebben plaatsgevonden of waar bewoners tijdens warme perioden zijn verplaatst.”

‘Ouderen worden mishandeld tijdens een hittegolf’

Melder Ronald mailt verbolgen: “Mijn vriendin zit in een verzorgingshuis. Die was op een gegeven moment geheel uitgedroogd en kon niks meer. De verzorgers hebben haar niet genoeg te drinken gegeven en het was er 32 graden. Ze is in een week verschrikkelijk achteruitgegaan. Dit is toch gewoon mishandeling?”

Meldster Els draait er niet omheen: “Ouderen worden mishandeld tijdens een hittegolf. Straks zit je er zelf, want het kan iedereen overkomen.” De heer Franssen wijst verbolgen naar de inspectie: “Ik zit in een woning van een zorginstantie, die 46°C wordt in de zomer en dan zeg je dat de Inspectie Gezondheidszorg wat moet doen, maar zij doen niets.”

Reactie Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) laat bij monde van woordvoerder Frank Wassenaar weten: “De IGJ kan goed uit de voeten met het huidige normenkader, opgesteld op basis van wetten, wettelijke regels en veldnormen (en RIVM-richtlijnen). Daarin staat dat een verpleeghuis bij hitte ‘adequate maatregelen’ moet nemen. Zo’n wat bredere omschrijving maakt ook maatwerk mogelijk in plaats van alleen naar de thermometer te kijken per locatie en per bewoner. Denk aan: het aanbieden van voetenbadjes of andere verkoeling, extra alert zijn op signalen van hittestress, goed ventileren, ervoor zorgen dat bewoners genoeg vocht tot zich nemen. Los natuurlijk van goede zonwering en airco.”

Wassenaar zegt geen verzoek uit het veld te hebben gehoord om het normenkader aan te scherpen met het noemen van precieze temperaturen. “Bovendien is het aan het veld zelf om veldnormen te formuleren of eventueel te veranderen. Dan volgt de inspectie die veldnormen.”

De IGJ legt geen heel specifieke controlebezoeken af over hittemaatregelen. Tijdens inspectiebezoeken in zomerse tijden kijken ze wel naar getroffen maatregelen. Maar ook in andere tijden kunnen ze vragen of er een hitteprotocol is en of dat bekend is bij medewerkers. Ze krijgen weinig meldingen hierover. Wat ze zeker niet gaan doen is controleren of de zonneschermen zijn uitgerold. Verpleeghuizen melden meestal ook niet als het heet is. Wij krijgen meer de calamiteiten binnen. Het hitteplan staat ook niet meer op de website van IGJ. Wassenaar: “De mensen weten echt wel dat ze genoeg water moeten drinken.”

Reactie ANBO-PCOB

Ouderenbond komt in een reactie met een duidelijk wensenlijstje:

• Duidelijke landelijke normen voor maximale binnentemperaturen in verpleeghuizen en geclusterde seniorenwoningen;
• Verplichte hitte- en koelplannen voor zorglocaties;
• Hittebestendige nieuwbouw en renovatie, met goede isolatie, zonwering, ventilatie en waar nodig actieve koeling;
• Inventarisatie en aanpak van bestaande gebouwen waar oververhitting een probleem is;
• Voldoende financiële ondersteuning voor zorgorganisaties, woningcorporaties en andere verhuurders om noodzakelijke aanpassingen te kunnen doen;
• Voorkomen dat individuele ouderen zelf de rekening betalen voor maatregelen die samenhangen met de bouwkundige kwaliteit van hun woning.

“Ons uitgangspunt is helder: een woning voor ouderen is pas echt passend als deze niet alleen toegankelijk, betaalbaar en zorggeschikt is, maar ook bestand is tegen steeds warmere zomers. Hiervoor is een gezamenlijke aanpak van VWS en het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) nodig.” VRO is sinds 2026 opgegaan in het in het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

Foto: MAX

Torenhoge temperaturen in verzorgingshuizen kosten kwetsbare ouderen het leven