Gaat nieuwe wet meer openheid geven over loonkloof tussen mannen en vrouwen? ‘Het zal mij benieuwen, hoe dit gaat uitpakken’
Vrouwen verdienen vaak minder dan hun mannelijke collega’s. Maar probeer dat maar eens te bewijzen. Dat gebrek aan transparantie moet veranderen met een nieuw wetsvoorstel van minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Vanaf 2027 moet iedereen kunnen opvragen wat zijn collega’s in dezelfde functie verdienen. Onze melders zien de voor- en nadelen van deze nieuwe Wet loontransparantie.
Wet loontransparantie over loonkloof is gebaseerd op Europese regelgeving
Volgende week zouden vrouwen het al moeten weten, maar ze moeten nog een half jaar wachten op inzage in de lonen van collega’s met hetzelfde werk. De Wet loontransparantie over de loonkloof zou op basis van de Europese Richtlijn Loontransparantie uit 2023 al op 7 juni van dit jaar moeten ingaan. Maar dat wordt nu op z’n vroegst 1 januari 2027. Verwacht wordt dat de beide Kamers voor zullen zijn.
Wat zeggen de cijfers over het bestaan van een loonkloof?
Volgens cijfers van het CBS verdienen vrouwen in 2024 in het bedrijfsleven gemiddeld 14,5 procent minder per uur dan mannen (bij de overheid is dat 4,5 procent per uur). Deels komt dat verschil omdat vrouwen minder vaak leidinggevende functies hebben. Ze werken vaker in lager betaalde sectoren en er zijn verschillen in opleiding.
Maar zelfs na een correctie daarop, blijft er nog steeds een als ‘onverklaarbaar’ aangeduid verschil over. Vrouwen verdienen in het bedrijfsleven gemiddeld 6,1 procent minder voor hetzelfde werk. Bij de overheid is die kloof veel kleiner, en wel 1,7 procent voor dezelfde functie.
Dit gaat de nieuwe wet anders regelen
De wet moet vooral meer openheid over salarissen creëren. Bedrijven en organisaties met meer dan 100 werknemers krijgen de verplichting om regelmatig te rapporteren over loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Werknemers kunnen bovendien voortaan zelf informatie opvragen over het salarisniveau van collega’s in vergelijkbare functies. Zij krijgen daarbij niet individuele salarissen te zien. Wat dan wel? Ze krijgen inzicht in het gemiddelde loon binnen een afdeling of functiegroep. Dan kunnen ze zelf zien of ze daarboven of -onder zitten.
Als uit de rapportages blijkt dat het gemiddelde loonverschil tussen mannen en vrouwen voor vergelijkbaar werk groter is dan 5 procent, moet de werkgever uitleggen waar dat verschil ‘m in schuilt. Daarmee verschuift de bewijslast van werknemer naar werkgever. En dat is nieuw in de wet. Nu moet een werknemer vaak zelf aantonen dat er sprake is van ongelijke beloning. Dat bewijzen gaat heel lastig, want er heerst over salarissen altijd veel geheimzinnigheid. Bij tegenwerking van het bedrijf kan de werknemer naar de rechter stappen.
Bovendien mogen werkgevers bij sollicitaties niet meer vragen naar het laatstverdiende salaris. Want vaak zit het nieuwe salaris daar dan boven. En zo blijft de man in het voordeel. Ook moeten werkgevers een objectief systeem hebben voor functiewaardering en beloning.
Minister wil een open gesprek over salarissen
Minister Vijlbrief zegt op de website van de Rijksoverheid het volgende over het voorstel: “Voor hetzelfde werk moeten mensen gewoon hetzelfde betaald krijgen. We zien echter nog steeds dat vrouwen minder verdienen dan mannen. En het lastige is: vaak weten mensen dat niet eens. Dan kan je er ook niet over in gesprek met jouw werkgever. Met dit wetsvoorstel willen we dat mannen én vrouwen inzicht krijgen in de wijze van belonen. Met die informatie kan er een open gesprek over worden gevoerd.”
Melders zien de voor- en nadelen
Onder onze melders klinkt zowel steun als twijfel. Harmen vindt het een goed idee: “De basis van deze wet komt uit Europa. Het gaat daarbij om transparantie te kweken. Er is nu een aantal maatregelen tegen de loonkloof. Maar het accent ligt op het recht om inzage te krijgen of er een kloof is binnen het bedrijf waar iemand werkt. Dat kan door op te vragen bij de werkgever wat collega’s in vergelijkbare functies verdienen. Dat gebeurt dan wel anoniem. En in vacatures moet altijd een salaris range staan.”
Trix is terughoudender. Ze moet nog maar zien of het in de praktijk gaat werken: “Ik vind die transparantie op zich een fantastisch idee. Maar wat mij zal benieuwen, hoe dit gaat uitpakken in de praktijk. Zou het echt tot transparantie gaan leiden? Dat vind ik maar moeilijk om te geloven. Ik stel me zo voor dat bepaalde bedrijven gevarieerde functieprofielen gaan bedenken waarbij ervaringsjaren plots zwaar meewegen. Dan zit je algauw niet meer in een vergelijkbare baan en omzeil je in feite het hele nieuwe systeem.”
Nadeel van de nieuwe wet voor bedrijven
Een belangrijk nadeel van de wet is de extra administratieve last voor werkgevers. Zij moeten loongegevens verzamelen, rapporteren, onderbouwen hoe salarissen tot stand zijn gekomen en mogelijk meer informatieverzoeken van werknemers verwerken. Daardoor vrezen werkgeversorganisaties extra werk en meer juridische procedures.
Loonkloof dichten is het uiteindelijke doel
Of de nieuwe wet de loonkloof daadwerkelijk gaat dichten, blijft natuurlijk maar zeer de vraag. Eerder heeft Meldpunt Actueel aandacht gevraagd voor het gegeven dat vrouwen, die sowieso al minder verdienen, wel vaak meer moeten betalen voor bijvoorbeeld luxeartikelen. Dat verschijnsel staat bekend als de zogenaamde pink tax, ofwel roze belasting, die in principe verboden is. Het is namelijk een schending van het gelijkheidsbeginsel tussen mannen en vrouwen.
(Bron: Rijksoverheid, EU, CBS, NRC, AD, NOS, archief. Foto: ANP)