Nieuwe woonzorgconcepten in ontwikkeling: ‘Niet anders wonen, maar anders samenleven’
Ouderen blijven langer thuis wonen
Ouderen met een VV4-zorgprofiel verhuizen steeds minder vaak naar een verpleeghuis, blijkt uit cijfers van Zorginstituut Nederland. In 2019 woont nog 23 procent van deze groep in een verpleeghuis, tegenover 5 procent in 2025. Ouderen blijven tegenwoordig dus langer thuis wonen, ook wanneer zij intensieve begeleiding en verzorging nodig hebben. In een eerder artikel zijn we al verder ingegaan op de afnemende instroom van ouderen met een lage zorgindicatie in verpleeghuizen. Deze keer kijken we naar nieuwe woonzorgconcepten die in ontwikkeling zijn.
Langer thuis wonen: ondersteuning vanuit Wmo neemt toe
Intussen neemt het gebruik van ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) toe. Het CBS meldt dat in 2025 bijna 1,3 miljoen Nederlanders gebruik maken van de Wmo. Dat is 23 procent meer dan in 2017. Via de Wmo kunnen mensen ondersteuning krijgen om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te blijven wonen, bijvoorbeeld in de vorm van huishoudelijke hulp, begeleiding of hulpmiddelen. Vooral het aantal Wmo-gebruikers tussen de 75 en 85 jaar is sterk toegenomen: deze groep is ten opzichte van 2017 met 33 procent gegroeid.
Een veranderende woonbehoefte
De cijfers laten verschillende ontwikkelingen in de ouderenzorg zien. Ouderen blijven vaker thuis wonen en de behoefte aan ondersteuning vanuit de Wmo neemt toe. Dat roept de vraag op hoe wonen en zorg georganiseerd kunnen worden, zodat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen zonder dat de benodigde ondersteuning ontbreekt. Welke woonvormen kunnen uitkomst bieden als een traditioneel verpleeghuis niet (meer) de aangewezen plek is? We moeten gaan nadenken over nieuwe woonzorgconcepten.
Nieuwe woonzorgconcepten in ontwikkeling
Er bestaan verschillende initiatieven om ouderen langer zelfstandig te laten wonen. Zo bieden de Lang Leven Thuisflats een mogelijk alternatief. In deze woonvormen wonen ouderen zelfstandig, met zorg en ondersteuning dichtbij. Naast dit initiatief zijn er meer woonzorgconcepten in ontwikkeling.
De So You Think You Can Build Challenge-Wonen Met Zorg is een initiatief van Netwerk Conceptueel Bouwen dat conceptaanbieders uitdaagt om zorggeschikte woningen te ontwikkelen. Welke ideeën bieden een woonomgeving waarin ouderen zelfstandig kunnen blijven wonen en tegelijkertijd de zorg kunnen krijgen die zij nodig hebben? De finaledag van deze challenge (uitdagende opdracht) vindt plaats op een congres op de High Tech Campus Eindhoven. Daar gaan verschillende sprekers in op deze vraag en presenteren aanbieders hun woonconcepten.
‘Een zorggeschikte woning betekent niet een zorgwoning’
De belangrijkste conclusie van de bijeenkomst is dat een geschikte woning alleen niet genoeg is. Ook de manier waarop mensen samenleven, elkaar ontmoeten en ondersteuning krijgen, bepaalt of ouderen prettig en zelfstandig kunnen blijven wonen. Niek Pot, programmamanager Wonen en Zorg voor Ouderen bij het Ministerie VRO, zegt hierover: “Een zorggeschikte woning betekent niet een zorgwoning, maar een aantrekkelijke woning waar zorg geboden kan worden.”
Volgens Michel van Rooijen, adviseur op het gebied van zorg en wonen, moeten we dan ook anders gaan denken over ouderenhuisvesting. “Het gaat niet om anders wonen, maar om anders samenleven. Er is een tekort aan woonomgevingen waar mensen ook daadwerkelijk ouder kunnen worden,” vertelt hij. Woningen hoeven volgens hem niet telkens opnieuw ontworpen te worden. De aandacht kan dan meer uitgaan naar wat minstens zo belangrijk is: hoe mensen er wonen en samenleven.
‘Wie zorgt dat er daadwerkelijk een gemeenschap ontstaat?’
Daarbij benadrukt Van Rooijen dat nabijheid niet hetzelfde is als verbondenheid. Een gezamenlijke ruimte betekent niet automatisch dat bewoners contact met elkaar hebben. Succesvolle woonzorgconcepten beginnen daarom bij de behoeften van toekomstige bewoners. Wat vinden zij belangrijk? Waar ontmoeten ze elkaar graag? En wie zorgt ervoor dat er daadwerkelijk een gemeenschap ontstaat?
‘We stevenen af op een zorginfarct’
Ook econoom Jona van Loenen benadrukt de noodzaak van verandering: “Nederland telt momenteel 3,5 miljoen 65-plussers. In 2040 zijn dat er naar verwachting 4,8 miljoen, terwijl het tekort aan zorgpersoneel verder oploopt.” In 2035 dreigen we 126.000 arbeidskrachten tekort te komen in de verpleging, verzorging en thuiszorg. Waar in 2024 nog 1 op de 7 werkenden in de zorg werkt, moet dat in 2060 1 op de 3 zijn. “De voorspelling van 2060 is ronduit zorgelijk. We stevenen af op een zorginfarct,” zegt Van Loenen.
‘Kijk niet alleen naar wat een woning kost’
Volgens hem moeten we daarom anders kijken naar de rol van woningen in de zorg. We kunnen niet heen om nieuwe woonzorgconcepten. Een zorggeschikte woning vraagt een eenmalige extra investering van ongeveer 20.000 euro. Ter vergelijking: een plek in een verpleeghuis kost ongeveer 80.000 euro per jaar. Als iemand door een zorggeschikte woning 1 jaar langer thuis kan wonen, kan die investering zich volgens Van Loenen ruimschoots terugverdienen. Zijn boodschap: kijk niet alleen naar wat een woning kost, maar ook naar wat deze de samenleving op langere termijn oplevert.
Hoe maken we woningen geschikt om oud in te worden?
Op de woningconceptenmarkt zijn uiteenlopende ideeën gepresenteerd voor zorggeschikt wonen. De deelnemende aanbieders laten zien dat er niet 1 oplossing is. Er zijn verschillende woningtypen en bouwmethoden. De concepten richten zich op toegankelijk en duurzaam wonen, waarbij ook rekening wordt gehouden met de zorg die bewoners mogelijk nodig hebben.
Bij meerdere woonzorgconcepten wordt gekozen voor houtbouw, omdat dit volgens sommige aanbieders niet alleen duurzaam is, maar ook een rustige uitstraling heeft. Daarnaast is er een concept waarbij extra woningen boven op bestaande gebouwen worden gebouwd. Zo kunnen ouderen mogelijk in hun vertrouwde wijk blijven wonen, dicht bij hun sociale netwerk. Ook is er aandacht voor mensen met dementie en mensen met een visuele beperking, bijvoorbeeld door rekening te houden met herkenbaarheid, verlichting en kleurcontrasten.
‘De oudere bestaat niet’ in nieuwe woonzorgconcepten
Naast de woning zelf speelt ook de woonomgeving een belangrijke rol. Woonzorgconcepten met gemeenschappelijke tuinen en andere gedeelde voorzieningen kunnen bewoners de mogelijkheid bieden elkaar te ontmoeten. Sommige concepten gaan nog een stap verder door iemand aan te stellen die het contact tussen bewoners stimuleert, een hofdame of hofmeester.
Daarbij benadrukt een van de deelnemers dat ‘de oudere’ niet bestaat. Niet alle ouderen hebben dezelfde wensen of behoefte aan gezelschap. Een wekelijkse bingo is niet voor iedereen het droombeeld. De verschillende woonzorgconcepten laten daarmee zien dat zorggeschikt wonen niet alleen draait om een geschikte woning, maar ook om een plek waar mensen zelfstandig kunnen leven en zich thuis voelen.
Foto: Shutterstock