Registeren Inloggen

Wat kunnen we leren van waardige dementiezorg à la ‘humanitude’ in Frans-Japanse film? ‘Niet de ziekte centraal, maar de mens’

De speelfilm ‘All of a Sudden’ (‘Soudain’) over een Frans verpleegzorghuis waar de bewoners aan dementie lijden laat een heel menselijke behandelmethode zien. Op een warme, menselijke wijze krijgen de bewoners zorg. Directeur Marie-Lou doet er alles aan om personeel, investeerders en familieleden mee te krijgen in haar aanpak. Kijkers van de film verlaten de zaal diep geroerd na ruim 3 uur. Kan de behandelmethode ‘humanitude’ uit de film ook werken in ons land? Meldpunt Actueel spreekt hierover met Ad Kaptein, emeritus hoogleraar Medische Psychologie LUMC en Tara Koenders, dementie-expert bij kennisorganisatie Vilans.

Waar gaat de film over?

De Japanse regisseur Ryūsuke Hamaguchi is verantwoordelijk voor de Frans-Japanse coproductie All of a Sudden (Soudain) die een ander licht werpt op verpleeghuizen waar de bewoners aan dementie lijden. De behandelmethode humanitude in verzorgingstehuis Le Jardin de la Liberté in Parijs gaat uit van menselijkheid. Directeur Marie-Lou Fontaine (in de film gespeeld door Virginie Efira) is daar een warm pleitbezorgster van. Ze ziet de bewoners niet als patiënten, maar als mensen. De aanpak is niet verticaal, maar horizontaal. Ze worden niet weggestopt in bed, maar weer op hun benen gezet.

Het personeel praat met hen en luistert ook. Maar voordat dat allemaal van de grond komt heeft ze al haar overtuigingskracht en doorzettingsvermogen nodig. Familie, personeel en zorginvesteerders gaan niet zomaar mee in haar andere aanpak. Daarbij krijgt ze veel steun van haar terminaal zieke vriendin Mari (in de film gespeeld door Tao Okamoto), een Japanse theaterregisseuse.

(Tekst gaat door onder de trailer van de film)

Accepteer de cookies om dit element te weergeven.

Behandelmethode humanitude in het kort

Alvorens we verder gaan, eerst een iets uitgebreidere uitleg wat humanitude exact inhoudt. De methode komt oorspronkelijk uit Frankrijk (1979). Bedenkers, zorgexperts Yves Gineste en Rosette Marescotti willen de menselijke waardigheid van mensen met dementie vooropstellen.

De op waardigheid en respect berustende behandelmethode draait om de volgende 4 grondslagen, die ook in de film toegelicht worden:

  • Oogcontact: er is altijd oogcontact op ooghoogte tussen zorgmedewerker en cliënt.
  • Spraak: de zorgmedewerker praat vriendelijk en kalmerend tegen de cliënt.
  • Aanraking: aanrakingen zijn geruststellend in plaats van functioneel of kil.
  • Verticaliteit: zorgmedewerker helpt de cliënt helpen om zo veel mogelijk rechtop te staan en te bewegen, om het lichaamsbesef en de autonomie te ondersteunen.

Persoonsgerichte dementiezorg bestaat ook in Nederland

Het is zeker niet zo dat zulke persoonsgerichte dementiezorg zoals humanitude niet voorkomt in Nederland. Kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning Vilans heeft een overzicht met daarin 10 wetenschappelijk onderbouwde behandelmethodes. De filosofie van humanitude met oog voor de menselijke waardigheid wordt ook in ons land aangehangen. Maar het is in ons land niet de 1 op 1 de standaard behandelmethode.

2 recensies vanuit wetenschappelijke en culturele interesse

De film heeft in Ad Kaptein, emeritus hoogleraar Medische Psychologie LUMC, een zeer geïnteresseerde kijker getrokken. Hij geeft onderwijs in en doet onderzoek naar omgaan met ziek-zijn. Hij schreef in medische (vak)bladen een korte én een lange recensie over de film All of a Sudden, de eerste voor Medisch Contact en de tweede voor Literatuur & Geneeskunde.

Kaptein heeft zowel beroepsmatig als vanuit kunst en cultuur grote belangstelling voor het onderwerp van deze film. Hij schrijft enthousiast dat “acteren in ge­­­sprek­­­ken over zorg, geluk en dood fascinerende en ontroerende cinema” opleveren. De 3 uur en 19 minuten, die de film duurt, heeft hij niet ervaren als een hele zit. Voor hem is het een “fascinerende film en verplichte kost voor allen betrokken bij zorg, niet alleen aan die voor mensen met alzheimer.”

‘Benaderd als verantwoordelijke volwassen personen’

Als Meldpunt Actueel Kaptein de vraag voorlegt wat we kunnen leren van dit prachtige voorbeeld van dementiezorg, zegt hij: “Je kunt zien wat het doet bij zorgbehoevenden om te worden benaderd als verantwoordelijke volwassen personen. Deze mensen kunnen nog wel dergelijk iets. In plaats van in bed te worden gestopt, zie je ze weer lopen en actief worden.”

Kaptein komt uit hoofde van zijn beroep veelvuldig in Nederlandse verzorgingshuizen. Daar ziet hij heel betrokken personeel aan het werk. Niettemin zou hij het boeiend vinden om eens een humanitude-experiment te houden in een verpleeghuis. “Dus het betrekken van zorgverleners en staf en management bij een nieuwere, modernere, volwassenen manier van zorg geven. Dat zou een boodschap van de film kunnen zijn, vind ik”

“Maar ja, als je echt gaat kijken, dan valt het soms ook wel tegen, net zoals in de film trouwens. Dan zie je ook hoe de gewone staf weerstand heeft tegen die vernieuwende ideeën van die directeur.  Maar dat zie je natuurlijk in elke organisatie, ook in gewone ziekenhuizen en op scholen.”

‘Mannen in pakken’ meekrijgen

“Ik wil graag kijken naar of zoiets haalbaar is. Waar zit de weerstand? Je moet eerst het management meekrijgen. In die film zie je ook mannen in pakken, die daarin moeten investeren. Dat is heel typerend. Dat zie je in Nederland ook.” Daar ligt nog wel een uitdaging voor Kaptein, die verder betwijfelt of humanitude ook werkt bij de zwaarste gevallen van dementie. “Het gaat vooral om de groep die daarvoor zit. Je kunt die film laten zien aan een zorgorganisatie en kijken wat er gebeurt of men daar interesse heeft om ook zoiets te doen. Dat zou een leuke studie zijn.”

‘Laten we vooral focussen op wat iemand met dementie nog wél kan’

Dementie-expert Tara Koenders bij Vilans, kennisorganisatie voor zorg en ondersteuning, heeft de film zelf nog niet gezien, maar diverse van haar collega’s wel. “Ik hoor dat de film heel mooi de menselijkheid laat zien en wat mensen met dementie nog wél kunnen. Want dat is nog zoveel. Dus laten we vooral focussen op wat iemand nog wel kan.”

Koenders zegt dat er een hoop veranderd is in de dementiezorg sinds zij als 15-jarige in een verpleeghuis werkte. “Toen zaten er gerust 4 mensen bij elkaar op 1 kamer. En iedereen moest toen tegelijk aan het ontbijt. Dat gebeurt nu gelukkig  niet meer.” Ze bespeurt een parallel tussen All of A Sudden en de door Vilans gesteunde documentaire Human Forever (2024) van Teun Toebes. “Dat is een reis over de wereld, om te zien hoe ze overal met dementie omgaan.” Ook ziet ze het belang van de film met betrekking tot het moderne opendeurenbeleid in verpleeghuizen in het kader van de Wet zorg en dwang (Wzd), die in 2020 is ingegaan.

Niet ‘dementerende’ maar ‘mens met dementie’

Koenders zegt ook dat woorden moeten mee veranderen ten gunste van de cliënten. “We zijn hard bezig om de beeldvorming rondom dementie te veranderen. Waarbij we vroeger spraken over ‘dementerende’ spreken we nu over de mens met dementie. Niet de ziekte centraal, maar de mens. Het is namelijk nog steeds een persoon/mens met de ziekte dementie.”

Foto: Shutterstock

Niet iedereen is blij met het opendeurenbeleid in verpleeghuizen voor mensen met dementie: inspectie houdt toezicht op gedwongen zorg

 

Onderwerpen:

Geef een reactie