Individuele inkomenstoeslag voor minima verschilt sterk per Nederlandse gemeente: ‘Het lijkt wel de Postcodeloterij’
Het Instituut voor Publieke Economie (IPE) heeft voor het eerst in kaart gebracht hoe de individuele inkomenstoeslag voor minima per Nederlandse gemeente verschilt. Het onderzoek laat zien dat de woonplaats veel kan uitmaken voor financiële steun die huishoudens met een langdurig laag inkomen ontvangen. IPE komt met een voorbeeld in de Achterhoek, waar de ene gemeente 1.000 euro per jaar betaalt en een buurgemeente helemaal niets.
Waarom verschillen ontstaan in individuele inkomenstoeslag
De inkomenssteun voor minima verschilt sterk per gemeente omdat gemeenten veel vrijheid hebben om de individuele inkomenstoeslag (IIT) zelf in te richten. Ze bepalen onder meer de hoogte van het bedrag, de inkomensgrens, de vermogensgrens en hoe lang iemand al van een laag inkomen moet leven. Daardoor kan een huishouden in de ene gemeente in de Achterhoek ruim 1.000 euro per jaar krijgen, terwijl een vergelijkbaar huishouden enkele kilometers verderop niets krijgt. Wrang maar waar.
Pijnlijk duidelijk onderzoek
Het Instituut voor Publieke Economie (IPE) heeft deze verschillen voor vrijwel alle Nederlandse gemeenten in kaart gebracht. Dat is voor het eerst dat dat gebeurt. Onderzoeksleider Jasper J. van Dijk vat het probleem scherp samen: “Dit overzicht maakt pijnlijk duidelijk dat deze regeling steeds meer op de Postcodeloterij begint te lijken.” De postcode bepaalt namelijk wie ‘in de prijzen valt’. De soms schrijnende verschillen zijn in een dashboard duidelijk zichtbaar gemaakt.
Belangrijke nuance
Tegelijk is de vergelijking tussen al die gemeenten niet altijd één-op-één te maken. Het gemeentebudget en de omvang van het aantal huishoudens, die voor de individuele inkomenstoeslag in aanmerking komen, speelt uiteraard ook een rol.
Ook komt het voor dat sommige gemeenten bewust kiezen voor een lage inkomenstoeslag. Maar ze bieden daarnaast ruimere andere minimaregelingen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de gratis Stadspas voor inwoners in Amsterdam en Weesp met een laag inkomen. Daarmee kunnen ze goedkoop naar veel verschillende uitjes.
Er zijn ook gemeenten die doen aan een ‘laptopregeling’ met computers voor een bodemprijs. Een andere gemeentelijke tegemoetkoming is kwijtschelding van bepaalde lokale lasten. Bovendien passen ze soms bredere inkomensgrenzen toe. Opgeteld kan zo’n pakket voor sommige huishoudens alsnog redelijk gunstig uitpakken.
Aanbeveling van IPE
Toch blijven volgens het onderzoek grote verschillen bestaan. Dat is ook zo als meerdere regelingen samen worden bekeken. Bovendien weten veel rechthebbenden niet welke regelingen er bestaan. Hoe zouden ze dat ook kunnen weten, als niemand hun dat vertelt? Zo blijft er op jaarbasis soms wel een miljard liggen aan niet aangevraagde toeslagen, berekent het CPB in 2025. Soms ook lopen mensen vast in ingewikkelde aanvraagprocedures. Hulp vragen is er ook niet altijd bij.
De aanbeveling van het IPE is daarom om het armoedebeleid eerlijker en eenvoudiger te maken. IPE stuurt aan op een gelijke behandeling in heel het land. Regel inkomenssteun zoveel mogelijk uniform, maar laat gemeenten de ruimte houden voor maatwerk waar nodig. Onderzoeker Van Dijk pleit daarnaast voor een kenniscentrum voor vergelijkend onderzoek. Zo kunnen gemeenten nog wat van elkaar leren ook.
(Bron: IPE, De Volkskrant, archief)
1 miljard euro aan toeslagen blijft liggen: zo berekent u zelf waar u recht op heeft en hoeveel