Alarmerende signalen van overbelaste mantelzorgers: ‘Eigenlijk sta ik hierdoor continu aan’

Stop het ‘afschuifbeleid’ op mantelzorgers

In het voorwoord van het zwartboek geeft FNV interim-voorzitter Dick Koerselman een duidelijke signaal af: “De uitkomsten van de enquête zijn te lezen als een niet te negeren noodoproep van mantelzorgers.” Mantelzorg mag geen verkapte bezuiniging zijn, vinden de respondenten. De rode lijn die door het verhaal loopt, is dat de collectieve zorg niet verder mag worden afgeschoven op individuele burgers. Maar dat gebeurt wel.

FNV roept de politiek in het algemeen en de formerende partijen in het bijzonder op om te stoppen met dat ‘afschuifbeleid’. De vakbond stelt dat overheid en zorginstellingen steeds meer zorgtaken doorschuiven naar mantelzorgers, zonder goede ondersteuning. Dit gebeurt onder het mom van ‘zelfredzaamheid’ en een sterke samenleving. Ouderen blijven steeds langer thuis wonen. Familie, buren of vrienden pakken de zorg wel op, maar in de praktijk pakt het voor de betrokkenen vaak slechter uit dan de bedoeling is.

Pleidooi voor een ruimhartig betaald mantelzorgverlof

Naast de oproep te stoppen met afschuiven doet FNV nog 2 andere aanbevelingen. Er is een pleidooi voor een ruimhartig betaald mantelzorgverlof, zodat mensen werk en zorg beter kunnen combineren. Verder verdienen mantelzorgers échte erkenning en ondersteuning, met minder regels, goede respijtzorg (tijdelijke overname van de taken van de mantelzorger, zodat deze bij kan komen) én betrouwbare hulp via gemeenten.

Juist vanwege dat gebrek aan échte steun weigert MantelzorgNL in juli vorig jaar het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg 2025 te tekenen. De belangenorganisatie ziet wél de erkenning, maar niet de bijbehorende ondersteuning.

Schaduwzijden van het ‘zelfredzaamheidsdenken’

Het huidige beleid gaat uit van het idee dat mensen hun zorg vooral zelf en in hun netwerk wel regelen. De enquête laat de donkerste schaduwzijden hiervan zien. De zorgvraag verdwijnt namelijk niet, maar komt terecht bij mantelzorgers. Vooral mensen met een laag of modaal inkomen betalen daarvoor de prijs. Dat prijskaartje valt niet alleen in geld uit te drukken, maar ook in gezondheid en het verloop van de loopbaan. Want niet zelden zijn carrières tijdelijk in de wacht gezet om te kunnen mantelzorgen.

Belangrijkste cijfers uit de enquête onder mantelzorgers

De enquête van het FNV is gehouden onder ruim 2.300 respondenten, vooral mantelzorgers en zorgprofessionals. Relatief veel vrouwen en 50-plussers namen deel. Driekwart van de respondenten verdient modaal of minder. Veel van hen geven al meer dan 5 jaar mantelzorg, vaak meer dan 8 uur per week. Dat levert de volgende cijfers op:

• 55 procent maakt zich zorgen of zij de mantelzorg nog wel kunnen volhouden.
• 45,9 procent raakt steeds meer vermoeid; 10,7 procent staat op omvallen.
• Slechts 17,9 procent is tevreden over de werk-privébalans.
• 23,1 procent kan door mantelzorg (bijna) nooit meer op vakantie.
• 32,4 procent heeft jaarlijks 1.200 tot 6.000 euro aan kosten of inkomensverlies.
• 9,4 procent verliest meer dan 6.000 euro per jaar.

4 signalen die het FNV ziet bij mantelzorgers

Het zwartboek van het FNV leest weg als zowel een grondige analyse als een setje aanbevelingen om het probleem van mantelzorgers op te lossen. De vakorganisatie onderscheidt 4 belangrijke signalen:

1. Overbelasting: meer dan de helft van de mantelzorgers houdt het nauwelijks vol. Vrije tijd, vakantie en hersteltijd verdwijnen als eerste. Een deelnemer aan de enquête verzucht: “Een alarmknop is mooi en functioneel maar ook intens qua bereikbaarheid voor mij als mantelzorger. Eigenlijk sta ik hierdoor continu aan.”
2. Financiële schade: mantelzorg geven kost geld van de verlener ervan. Door minder werken, reiskosten en gemist pensioen komen mensen in de knel. Een respondent formuleert het als volgt: “Ik doe graag mantelzorg, maar om het vol te houden ga ik wel minder werken. Dit heeft wel impact op mijn inkomen en pensioen.”
3. Gebrek aan hulp: mantelzorgers weten wat ze nodig hebben, maar passende hulp is vaak niet beschikbaar of wordt zelfs keihard geweigerd. “De situatie is emotioneel en fysiek zwaar, en het gebrek aan erkenning en hulp maakt het extra moeilijk vol te houden,” aldus luidt een van de reacties.
4. Druk op zorgprofessionals: mantelzorg verlaagt hun werkdruk bepaald niet, zo ervaren zij. 58,5 procent van de zorgprofessionals vreest meer ongelukken als taken verschuiven naar mantelzorgers.

Daarbij komt nog dat veel professionele zorgverleners zelf ook mantelzorger zijn, hetgeen een zware belasting is, zoals een respondent opmerkt: “Als zorgprofessional ben je klaar met zorgen als je klaar ben met je werk. Zorgen als mantelzorg blijft altijd doorgaan, zowel voor mijn moeder als mijn zoon. Ik kan wel merken dat dit steeds zwaarder wordt, je bent altijd bezig. Je cijfert jezelf weg.”

NB: mogelijk bent u zelf mantelzorger en wilt u weten hoe u kunt voorkomen overbelast te geraken. Ook daar heeft Meldpunt Actueel eerder over gerapporteerd.

(Bron: FNV, MantelzorgNL, Mantelzorgelijk, archief. Foto: MAX)

Regeldruk door verkokerde zorginstanties: dit maakt mantelzorg onnodig extra zwaar