Kamer tegen Amerikaanse overname bedrijf achter DigiD: ‘Je hebt niet DigiD, je bént DigiD’

Te grote afhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech

Het rumoer over DigiD en de cloud komt niet uit de lucht gevallen. We leven in een steeds meer digitaal wordende wereld, zo constateert de Tweede Kamer. En die wereld staat ook nog eens voortdurend op zijn kop door allerlei geopolitieke ontwikkelingen. Het oude beeld van Amerika als onze hoeder begint langzamerhand te verdwijnen. Europa moet zelf meer voor zijn zaakjes gaan zorgen, dat is het nieuwe beeld. Maar dat vraagt wel om snelle actie.

Bij een zelfstandig en krachtig Europa hoort ook de digitale zaken op orde te hebben. Maar veel van onze belangrijke gegevens zijn in buitenlandse handen. We zijn te afhankelijk geworden van de Big Tech bedrijven uit de VS, die bij al onze persoonlijk gegevens kunnen komen. Dat is de vrees die breed leeft. Onze ‘digitale soevereiniteit’ staat op het spel, zo vinden Kamerleden.

Daarom is er nu zoveel commotie dat het Amerikaanse bedrijf Kyndryl ‘ons’ Solvinity wil overnemen. Hoe veilig zijn al onze privé gegevens bij DigiD (én MijnOverheid) dan nog? Hoogste tijd voor een eigen Europese cloud of een Nedercloud om onze data in op te slaan. De Tweede Kamer heeft enkele gespreksrondes met experts achter de rug, maar ook met Kyndryl.

Wat zeggen de experts door DigiD over een Europese cloud of Nedercloud?

In een speciale bijeenkomst in Den Haag, georganiseerd door Kamerlid Barbara Kathmann (GL-PvdA), laten experts van diverse organisaties weten dat een Europese cloud allang mogelijk is. Een Nedercloud ook. In 2024 schrijft onafhankelijk online journalistiek platform De Correspondent dat al: “Baas in eigen cloud – het kan, maar Europa doet het niet. […] De reden? Microsoft. Om precies te zijn: Microsofts cloud. Want de 32.000 ambtenaren van de Commissie gebruiken sinds een paar jaar Microsoft 365, Microsofts online kantoorsoftware.”

Als voorbeeld van een Europese Cloud komt vaak de naam boven van Nextcloud dat open source is. Dat betekent dat iedereen de softwarecode kan downloaden, inzien, aanpassen en weer verspreiden. “Het moment nadert waarop we niet meer afhankelijk hoeven te zijn van Amerikaanse Tech bedrijven,” schrijven Robert Zondervan en Ruben van der Linde in Trouw in januari.

Begin bij eigen cloud bij de meest kritieke infrastructuur

Er is eigenlijk maar 1 probleem zeggen de uitgenodigde experts bij hun gesprek met de Kamerleden: Europeanen, inclusief de Nederlanders, kunnen nu slechts 80 procent van wat Amerikaanse bedrijven leveren. Ze zijn nog niet in staat van die grote totaalpakketten te leveren zoals zogenaamde hyper scalers als Microsoft, Google, Oracle en Amazon. Met deze giganten hebben de meeste Europese kantoren meerjarige contracten. En dat geldt ook voor de EU.

Maar de experts zeggen eensgezind: begin vast de belangrijkste zaken af te koppelen van de Amerikaanse systemen. Ze raden dat aan in fases te doen, te beginnen bij de meest kritieke infrastructuur zoals Defensie. Simon Besteman van de Dutch Cloud Community zegt bij de gesprekken dat de overheid nu wel de regie moet gaan pakken.

In een volgende gespreksronde spreken Kamerleden met de Nederlandse tak van het Amerikaanse bedrijf Kyndryl dat Solvinity wil overnemen. De directie van Kyndryl probeert daarbij de boel te sussen. Het verzekert dat inzage door de Amerikaanse overheid van bijvoorbeeld onze belastinggegevens niet mogelijk zal zijn. Daar is niet iedereen zo zeker van.

Kamerleden willen nu actie om DigiD

Voor Meldpunt Actueel is het aanleiding om Kamerleden met digitale zaken in hun portefeuille te vragen naar hun bevindingen. Het al hierboven genoemde GroenLinks-PvdA-Kamerlid Barbara Kathmann en JA21-Kamerlid Daniël van den Berg gaan in op de verschillende vragen.

Over het risico op een datalek rond DigiD

Van den Berg noemt het idee dat de VS DigiD met één druk op de knop kan uitschakelen onrealistisch. DigiD is in Nederlandse handen. Het échte risico zit volgens hem in cyberaanvallen en fouten in systemen, niet zozeer in mogelijke Amerikaanse politieke ingrepen.

“Het idee dat ‘Trump met één druk op de knop DigiD platlegt’ is absoluut geen realistisch scenario,” antwoordt Van den Berg. “DigiD is een Nederlandse overheidsvoorziening en in handen van Logius (Binnenlandse Zaken). Zij zijn eigenaar én beheerder. Er is geen simpele ‘kill switch’ in Washington waarmee je een nationale identiteitsinfrastructuur even uitzet. Als die hypothetische mogelijkheid al zou bestaan, dan zou dat een ongekende politieke escalatie zijn.”

Kathmann ziet wel gevaar. Omdat veel data bij Amerikaanse bedrijven staat, kan de VS volgens haar via eigen wetten toegang eisen. Dat kan privacy en bedrijfsinformatie onder druk zetten en Europa economisch kwetsbaar maken. Daarnaast ziet ze een enorm veiligheidsrisico voor de Nederlandse overheid.

Zijn we afhankelijk van de VS?

Van den Berg zegt dat Nederland niet direct de controle kwijt is, maar wel afhankelijk is in delen van de digitale keten. Daarom moet Nederland vitale systemen meer onder eigen of Europese controle brengen. JA21 is niet per se tegen elke Amerikaanse overname, want dat kan het investeringsklimaat schaden.

Kathmann vindt de afhankelijkheid groot en riskant. Volgens haar moet de overheid actief kiezen voor Nederlandse en Europese aanbieders, omdat zij als grote klant de markt kan veranderen.

“De overheid maakt het verschil,” zegt ze stellig. “Dat is de grootste IT-afnemer van Nederland. Als alle overheidsorganisaties nu zouden zeggen ‘het geld wat we aan Microsoft uitgeven, gaan we investeren in Nederlandse en Europese bedrijven,’ dan maak je een enorm verschil. Het gaat om honderden miljoenen! GL-PvdA heeft Nederlandse ondernemers uitgenodigd in de Tweede Kamer die nu al diensten voor de overheid maken. Zij waren glashelder: we kunnen zo veel meer dan we soms denken! Daarom roept GL-PvdA op om zo snel mogelijk over te stappen naar Nederlandse en Europese IT-bedrijven, op plekken waar de afhankelijkheid van de VS het meest kwetsbaar is. Denk bijvoorbeeld aan de mailservers van de overheid en het opslaan van gevoelige documenten.” DigiD is haar heilig en dat moet veilig.

Gevaren voor 50-plussers

Volgens Van den Berg lopen ouderen vooral risico op oplichting en identiteitsfraude na datalekken, zoals phishing en nephelpdesks. Kathmann vindt dat ouderen moeten kunnen vertrouwen op een overheid die zelf controle houdt over digitale systemen en dus ook DigiD.

Hoe snel kan Europa het overnemen?

Van den Berg denkt dat volledige omschakeling 7 tot 15 jaar kan duren, maar dat belangrijke stappen sneller kunnen. Kathmann stelt dat grote verbeteringen al binnen enkele jaren mogelijk zijn als de urgentie maar hoog genoeg is: “Totaal onafhankelijk duurt lang, maar hele grote verbetering is op veel kortere termijn mogelijk. Het Internationaal Strafhof is heel snel overgestapt nadat Trump ze onder druk zette. Ook in de coronatijd zijn er in hele korte tijd nieuwe ICT-diensten gebouwd, omdat bedrijven en de overheid samenwerkten. Als de urgentie maar groot genoeg is kunnen we dit jaar al gegevens terug naar de EU halen.”

Kamermeerderheid is tegen overname Solvinity

Inmiddels is na het debat over de digitaliserende overheid van 29 januari 2026 duidelijk dat er een Kamermeerderheid is voor ‘digitale soevereiniteit’. GroenLinks-PvdA, D66, BBB, CDA en VVD stemmen tegen de voorgenomen Amerikaanse overname van Solvinity, JA21 beraadt zich nog over haar exacte standpunt. Demissionair staatssecretaris Eddie van Marum (Binnenlandse Zaken) stuurt de Kamer nog een overzicht van de mogelijke opties om in te grijpen. Ook toezichthouder ACM komt nog aan bod.

Het contract tussen DigiD en Solvinity loopt pas over 2 jaar af. Kathmann gaat intussen alles op alles zetten dat DigiD in Nederlandse handen blijft. Bij Pauw & De Wit kondigt ze aan een voorstel in te gaan dienen: “Ik wil eigenlijk het kabinet oproepen te zorgen dat je op dat moment die opdrachten allemaal gelijk eruit trekt en ergens anders laat uitvoeren. En dan gaat de waarde van dit bedrijf gelijk naar beneden en zal die deal niet doorgaan. Dan kan die Nederlandse partij gelijk instappen.”

Petitie tegen overname

Burgerbeweging DeGoedeZaak is een petitie begonnen om de Amerikaanse overname van DigiD te stoppen. Op dit moment zijn er al 155.527 handtekeningen gezet. Op de vraag waarom het zo belangrijk is zegt Initiatiefneemster Els overal: “Je hebt niet DigiD, je bént DigiD.”

(Bron: Trouw, NRC, NOS, De Correspondent, archief. Foto: Shutterstock)