Sociaal contact als sleutel naar een gezond leven: ‘Samen lezen, fietsen, koken, spelletjes doen en bedenk het maar’

Eenzaamheid en saamhorigheid

Eerst een korte terugblik naar De Toekomst is Grijs, waar sociaal contact een sleutelthema is. In aflevering 2 Het Huisartsinfarct komt al aan het licht dat ouderen niet alleen voor medische klachten naar de huisarts gaan. Eenzaamheid is een vaak onderschat gezondheidsprobleem. Ouderen die zich eenzaam voelen, doen vaker een beroep op de huisarts. In december 2025 maakt ouderenbond ANBO-PCOB nog bekend dat zo’n 2 miljoen Nederlandse ouderen zich weleens eenzaam voelen. Dat is ruim 51 procent van alle ouderen.

Onze melders komen met allerlei tips voor eenzame ouderen, zoals gezamenlijke activiteiten doen. “Samen lezen, fietsen, koken, wandelen, spelletjes doen, dammen, schaken, biljarten, tuinieren, zwemmen, naar de markt en bedenk het maar,” stelt meldster Liesbeth voor.

Ze doen het allemaal samen

Spoelen we vervolgens door naar aflevering 4 Wie zorgt voor wie? Daarin zien we allereerst de Lang Leven Thuisflat, een woonvorm waar vitale en minder vitale ouderen zelfstandig wonen. Zorg en welzijn zijn er binnen handbereik. “Zonder sociale structuren is ouderenzorg niet houdbaar,” constateert antropoloog Anne-Mei The, bijzonder hoogleraar Langdurige Zorg en Dementie aan de Universiteit van Amsterdam. En als tweede voorbeeld zien we in die uitzending ‘Wedde dat ’t lukt!’. Dat is een initiatief waarmee inwoners van het Groningse dorp Wedde elkaar ondersteunen. Doel is om zo lang mogelijk prettig en zelfstandig thuis te blijven wonen. Saamhorigheid is de drijfveer achter alles in het dorp. Ze doen het allemaal samen.

‘Ouderen die elkaar helpen,’ is ook de conclusie na het Congres Passende Ouderenzorg, georganiseerd door Zorgvisie in mei 2025. Passende ouderenzorg is niet alleen maar meer geld, maar ook gepensioneerden die elkaar helpen.

Samen wonen, samen zorgen

Hans Berg, initiatiefnemer van Wedde dat ’t lukt!, stuurt Meldpunt Actueel nu een brief van de Raad van Ouderen (RvO) door. Die brief, getiteld Zorgen over de zorgzame samenleving, een alert, is gedateerd 3 december 2025 en gericht aan minister Jan Anthonie Bruijn van VWS en staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg (LMZ), mevrouw Nicki Pouw-Verweij.

Enkele citaten uit de brief van de RvO

“De Raad van Ouderen (RvO) wil graag uw aandacht vragen voor de zorgzame samenleving en dan vooral over de grenzen die wij daaraan zien. Met deze brief sturen wij een alert: Tussen ‘thuis, het kan nog (net)’ en ‘thuis, we kunnen het niet meer aan’ zien wij een grens.” […]

“We zien mooie ontwikkelingen van de zorgzame samenleving waar Austerlitz en Hoogeloon zeer bekende voorbeelden van zijn. De RvO is warm voorstander van deze ontwikkelingen en van oplossingen waarbij het samen wonen, samen zorgen centraal staan.” […]

“De geclusterde voorziening moet als een centrale plek onderdeel uitmaken van de zorgzame samenleving.” De brief is ondertekend door Anja J.M.H. Laeven, voorzitter Raad van Ouderen.

Sociale verbondenheid en sociaal contact zijn belangrijke gezondheidsfactoren

Dezelfde sociale denktrant zit achter het advies Gezond Verbonden van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS), dat op 19 januari 2026 gepubliceerd is. De RVS stelt dat sociale verbondenheid een belangrijke factor is voor gezondheid. Ook de RVS constateert dat veel mensen zich eenzaam voelen en toont dat aan met cijfers.

Cijfers over eenzaamheid en sociale omgang in Nederland

• Sinds 2012 is het aandeel volwassenen dat zich eenzaam voelt gestegen van ongeveer 39 procent naar zo’n 46–49 procent rond 2022–2024.

• De afgelopen jaren is het dagelijks dat we hebben met buren fors afgenomen van 19,4 procent in 2012 naar 12,8 procent in 2024.

Met sociaal contact sneller genezing

De RVS stelt in het advies dat mensen die sociale relaties hebben, sneller herstellen van ziekte en minder risico lopen op somberheid of chronische problemen. In de huidige zorg staat vaak de individuele behandeling centraal. De RVS pleit in een set aanbevelingen ervoor om dit te veranderen door ook te werken aan contact tussen mensen. Samen bereik je meer dan alleen.

Voorbeelden die de RVS geeft zijn: groepsbehandelingen in plaats van alleen individuele gesprekken, lotgenotencontact tijdens zorgtrajecten, en ontmoetingsplekken in of rond zorginstellingen. Deze aanpak kan contact tussen mensen versterken en zo eenzaamheid verminderen. Er zijn al ziekenhuizen die heupoperaties uitvoeren in groepjes van 5-6 patiënten, die daarna met elkaar optrekken in het vervolgtraject.

De RVS wil dat zorginstellingen sociale verbondenheid standaard gaan opnemen in beleid, opleiding en financiering. Als voorbeeld van laagdrempelige ontmoetingsplekken (voor mensen met dementie) noemt de raad de zogenaamde Odensehuizen, die in opzet lijken op de hierboven beschreven Lang Leven Thuisflat. Daar kunnen bezoekers ervaringen delen en advies krijgen.

(Bron: Gezond Verbonden van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, Raad van Ouderen, ANBO-PCOB, De Telegraaf, archief. Foto: MAX)

Wedde dat ’t lukt!: ‘Bewoners helpen elkaar wanneer zorg niet vanzelfsprekend is’