Nederland onvoldoende voorbereid op extreme regen: ‘Ondergelopen kelders gaan steeds vaker voorkomen door onze betegelde tuinen’

Het gevaar komt van boven: extreme regen

Vooropgesteld moet worden dat Nederland veilig achter de (opgehoogde) dijken ligt. Daar komt het gevaar voor een overstroming momenteel niet direct vandaan. Nee, de grootste dreiging komt van boven. De Onderzoeksraad voor Veiligheid waarschuwt dat Nederland onvoldoende is voorbereid op extreme regen.

Door klimaatverandering regent het vaker, heviger en langer. Wie herinnert zich niet de Limburgse overstromingsramp van 2021 in en rond Valkenburg? De combinatie van extreme lokale regenval in Zuid-Limburg en de massale toestroom van water uit de Belgische Ardennen en de Duitse Eifel veroorzaakten deze ramp.

Gevolgen van extreme regen

Hevige regenval leidt niet alleen tot wateroverlast en schade, maar ook tot onveilige situaties en evacuaties. Denk bijvoorbeeld aan stroomuitval, onbereikbare ziekenhuizen en gezondheidsklachten bij bewoners. Huizen lopen onder of blijven langdurig vochtig.

Ook als het niet direct zo’n drama wordt als in Limburg, kan het nog steeds heel vervelend zijn. Denk aan de situatie in Volendam waar begin 2024 zandzakken moesten worden aangesleept om de voeten in huis droog te houden. De oorzaak daar was niet zozeer hevige regen, als wel het weer, namelijk harde oostenwind die voor het hoge water op het Markermeer zorgde. Ook in Hoorn hadden ze er last van, op Visserseiland, een wat lager gelegen kunstmatig schiereilandje in de binnenstad. Het was even alle hens aan dek.

Vergelijking met noodpakketten

Net als bij de oproep om een noodpakket in huis te halen geldt ook hier: veel mensen zijn nauwelijks voorbereid op de gevolgen van noodweer. Bij extreme regen weten ze vaak niet wat ze vooraf al kunnen doen om schade en onveiligheid te beperken. Vandaar dat De Onderzoeksraad voor Veiligheid nu met zijn waarschuwing naar buiten komt.

Meer bewustzijn en voorzorgsmaatregelen treffen

De onderzoeksraad stelt dat niet alleen overheden en bedrijven, maar ook burgers zich meer bewust moeten zijn van deze risico’s. Extreme regen raakt de veiligheid van woonwijken, infrastructuur en allerlei voorzieningen. Vooral kwetsbare, laaggelegen wijken lopen extra risico. In de tijd van de aanbouw van oudere woningen is vaak geen rekening gehouden met hoog water. Als er weinig groen is, maar veel beton, kan het regenwater nergens heen. Op iets hoger terrein bouwen, kan al veel schelen.

Erica Bakkum, lid van de onderzoeksraad, stelt dat Nederland goed is in bescherming tegen water uit zee en rivieren, maar niet tegen water van boven. Daar zijn andere oplossingen voor nodig. “Overheden zullen ingrijpende maatregelen moeten nemen nu het vaker, heviger en langer regent. Denk aan het vergroten van de capaciteit van riolen, het creëren van meer opvangruimte voor water, het beschermen van de stroomvoorziening en de toegang tot zorg- en hulpverlening,” zegt ze.

3 onderzochte casussen

De raad onderzocht 3 situaties bij hun onderzoek naar wateroverlast door regen:

1. Nijverdal (2023): een stroomverdeelstation viel uit door binnendringend water. 11.000 aansluitingen zaten ineens zonder stroom.
2. Doetinchem (2024): de spoedeisende hulp van het Slingeland Ziekenhuis moest uren sluiten door wateroverlast.
3. Enschede (Pathmos en Stadsveld, 2024): woningen liepen onder door regen en rioolwater. Veel huizen werden later onbewoonbaar verklaard en gesloopt. In dezelfde periode raakte het bekende Pieterpad zwaar beschadigd door de vele regenval (zie foto).

Aanbevelingen van de raad

Er zijn snel grootschalige maatregelen nodig. De raad adviseert daarom onder meer:

• Meer wateropvang, zoals wadi’s (groene greppels in stedelijk gebied, die het regenwater zuiveren en vasthouden) en waterbergingsgebieden.
• Aanpassing en vergroting van riolen.
• Bescherming van stroomvoorziening en zorglocaties.
• Snellere en ook lokale weerwaarschuwingen. Zo weten de mensen precies waar en wanneer de regen met bakken uit de hemel komt vallen.

Richting de minister van Infrastructuur en Waterstaat vraagt de raad om snel concrete eisen vast te leggen. Woningen, vitale infrastructuur en de publieke ruimte moeten vanuit veiligheidsoogpunt aantoonbaar waterrobuust en klimaatbestendig zijn.

Wat kunnen mensen zelf doen regen extreme regen?

Burgers kunnen zelf ook bijdragen, voegt raadslid Bakker daaraan toe. Bewoners kunnen hun tuin aanpassen: minder tegels en beton, meer groen. Ook helpt het om regenpijpen van uw huis af te koppelen en naar een groen deel van uw tuin te leiden. Regenwater kunt u ook opvangen in een ouderwetse regenton of in speciale infiltratiekratten onder het tuinoppervlak. Er zijn al sportverenigingen die zulke kratten onder hun velden hebben liggen. In droge tijden kunnen ze het gras daarvan sproeien.

Tips van melders: leg een Franse drain aan

Melder Hans is een echte klusser. Hij verwoordt heel duidelijk wat ook andere melders zeggen: ‘Ondergelopen kelders gaan steeds vaker voorkomen door onze betegelde tuinen. Als het probleem zich maar op één plek voordoet, dan kun je het best een Franse drain (laten) aanleggen. Bekijk eerst eens een paar instructiefilmpjes over Franse drains op YouTube. De uiteindelijke aanleg in uw tuin is misschien wel wat veel werk, maar goed: het is wel de moeite meer dan waard.”

Een Franse drain is een sleuf met grind, waaronder een afvoerbuis met gaatjes loopt. Regenwater zakt in het grind en stroomt via de buis weg. Het helpt als het oppervlak licht hellend naar beneden afloopt. Zo wordt het overtollige water afgevoerd naar een veilige plek, weg van huis en fundering. Dat voorkomt natte tuinen en kelders.

(Bron: Onderzoeksraad voor Veiligheid, NRC, AD, Waterschap Rijn en IJssel, archief. Foto: ANP)

Wateroverlast door hevige regenval? Dit kunt u er zelf tegen doen