Het AOW-stelsel op de schop? ‘Mensen durven bijna niet meer te gaan samenwonen’

‘Het AOW-stelsel dateert uit 1957, een heel andere samenleving’

Volgens de Sociale Verzekeringsbank (SVB), die bepaalt welke AOW u krijgt, is het grote verschil in uitgekeerde maandbedragen een zorgelijke ontwikkeling. “Het AOW-stelsel dateert uit 1957, toen zag de samenleving er heel anders uit. Je was getrouwd of je was alleen. Als je getrouwd was kreeg je het gehuwdenpensioen dat lager was omdat je als echtpaar kosten kon delen. Alleenstaanden kregen het ongehuwdenpensioen. Nu zijn er veel meer manieren om met elkaar te leven. Daarom willen wij ook dat het huidige stelsel eenvoudiger wordt. Voor de burger en ook voor ons,” zegt Diana Starmans, voorzitter van de Raad van Bestuur van de SVB .

SVB komt ook ‘achter de voordeur’

De SVB moet bij twijfel beoordelen of u wel of niet samenwoont en dat kan gevolgen hebben voor uw privacy. Ze komen in de ergste gevallen ‘achter de voordeur’ bij mensen. Het controleren van watermeters en telefoonrekeningen, de aanwezigheid van meerdere tandenborstels, er kan zelfs gekeken worden in de kledingkast om vast te stellen of er nog iemand anders bij u woont. Tijdrovende en kostbare operaties waar ook de SVB graag van af wil.

Huidige AOW-stelsel is heel ingewikkeld

Het huidige stelsel is zo ingewikkeld omdat het uitgaat van gezamenlijke zorg voor elkaar, in financiële zin of in andere zin.  Dit creëert onduidelijkheid, want je kunt door de SVB als samenwonend worden gezien, ook al woon je 2.000 kilometer uit elkaar. Dat blijkt in het geval van mevrouw en meneer Diaz (in 2020 in Meldpunt Actueel), die wel getrouwd zijn, maar ieder zelfstandig wonen. 3 broers daarentegen, die samen in een huis wonen, krijgen ieder wél de alleenstaande-AOW.

Gekort op AOW door inwonende mantelzorger

De inmiddels overleden meneer Dingeman van Tilborgh (77) uit Sprang-Capelle is helemaal niet bezig met de hoogte van zijn AOW. Hij heeft longkanker, slokdarmkanker, krijgt een herseninfarct en heeft diabetes. Omdat hij niet in een verpleeghuis wil belanden, regelt en betaalt hij zelf een mantelzorger die bij hem in komt wonen, zodat hij 24-uurs zorg kan krijgen. Deze zelfredzaamheid komt hem duur te staan, want de SVB kort hem op zijn AOW. Voor hen woont meneer van Tilborgh samen met zijn mantelzorger. Uiteindelijk heeft meneer van Tilborgh toch de alleenstaande-AOW gekregen, maar dat heeft lang geduurd.

In januari 2024 besteedt Meldpunt Actueel ook al eens aandacht aan het fenomeen van korting op de AOW bij mantelzorg. In dit omgekeerde geval is het de mantelzorgster die haar cliënt uit zorg voor hem in huis neemt. Maar ze hebben geen relatie.

‘Wanneer krijg ik nu welke AOW?’

Een ander voorbeeld: een gehuwd echtpaar dat hun volwassen kind in huis neemt krijgt de samenwoon-AOW, terwijl een ongehuwd samenwonend koppel met hetzelfde kind, wel beide de alleenstaande-AOW krijgen. Volgens de SVB heeft dit te maken met jurisprudentie, 2 getrouwde mensen in een huis worden gezien als samenwonend. Meerdere mensen in een woning worden gezien als alleenstaand in een meerpersoonshuishouden. Voor senioren is er geen touw meer aan vast te knopen: wanneer krijg ik nu welke AOW?

Objectief partnerschap met dezelfde criteria als de Belastingdienst

De SVB heeft mogelijke oplossingen onderzocht, waarbij het objectief partnerschap op dit moment de voorkeur geniet. Objectief partnerschap, gaat over objectieve criteria, die ook de Belastingdienst hanteert om vast te stellen of mensen fiscaal partner zijn. Bent u getrouwd of geregistreerd partner en heeft u een huis of een kind samen, dan wordt u gezien als samenwonend en krijgt u een lager AOW.

SVB komt in nieuw plan niet meer bij mensen thuis aankloppen

Hierdoor hoeft de SVB niet meer bij mensen thuis aan te kloppen. Voor 99 procent van de mensen blijft de hoogte van hun AOW na deze objectieve toetsing hetzelfde. Bij 53.000 AOW’ers verandert de uitkering. Voor 34.000 mensen pakt dit goed uit, zij krijgen de hogere AOW, 19.000 senioren moeten een deel van hun uitkering inleveren. De SVB wil voor deze groep een overgangsregeling.

Motie over vernieuwing AOW-stelsel aangenomen

Ook de politiek lijkt er inmiddels van doordrongen dat het huidige AOW-stelsel moet veranderen, de motie die tweede kamerleden Elles van Ark (CDA) en Stephan Neijenhuis (D66) hierover hebben ingediend, is aangenomen.

Dat betekent dat het ministerie van Sociale zaken gaat werken aan een voorstel waarbij het objectief partnerbegrip het uitgangspunt is. Daarna slaan de SVB en het ministerie de handen ineen om een wetsvoorstel te maken die een einde moet maken aan ons huidige AOW-stelsel.

(Bron: SVB, Tweede Kamer, archief. Foto: MAX)

AOW gekort vanwege mantelzorg. SVB erkent: de regels zijn te ingewikkeld