Kabinet gaat de 21 leefvormen binnen de AOW nog niet vereenvoudigen: ‘Te duur’

Hoe zat het ook weer met leefvormen en AOW?

Voor de hoogte van uw AOW-uitkering maakt het uit of u alleenstaand of samenwonend bent. Dat scheelt een hoop. De alleenstaanden-AOW (1.558 euro per maand) is hoger dan de samenwonenden-AOW (1.068 euro per maand), namelijk 490 euro per maand. Dat is logisch, want wie alleen is, draagt alle kosten van een huishouden zelf. Tot zover geen probleem. Maar wanneer woont iemand nou wel of niet samen? Er bestaan wel 21 verschillende (samen)leefvormen. Probeer door de bomen het bos maar eens te zien.

Uiteenlopende gevallen, oneerlijke uitkomsten

De casussen lopen enorm uiteen. De ene keer wordt iemand gekort op zijn AOW omdat hij inwoont bij zijn mantelzorger. Dat voelt niet goed, zeker niet als deze persoon zo niet uit de maandelijkse kosten komt. En onbedoeld trekt hij zijn goedwillende mantelzorger mee het ravijn in, want ook die krijgt een korting op zijn AOW. Een andere keer krijgt een vrouw (‘Trudy’) het lagere samenwonenden AOW, omdat haar man waarvan ze niet gescheiden is, 2.000 kilometer verderop in Spanje woont. Ondertussen vangen 3 bij elkaar wonende broers elk het hogere alleenstaanden-AOW. En dat wringt ook, want die houden waarschijnlijk geld over, na de gemeenschappelijke betalingen. U ziet: eerlijkheid is ver te zoeken op dit gebied.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Objectief partnerschap net zoals hij de fiscus

MAX Ombudsman Rogier de Haan heeft verschillende keren dit probleem in kaart gebracht. En ook de uitvoerende instantie, de Sociale Verzekeringsbank (SVB) is het al jaren een doorn in het oog. De bank heeft daarom gewerkt aan een voorstel voor een vereenvoudiging van de AOW-regels. Anders durft niemand meer te gaan samenwonen. Dat is nu ook weer niet de bedoeling. De huidige praktijk is dat de SVB nu nog achter de voordeur komt om te inspecteren wie er wel of niet samenwoont. Dat levert scheve gezichten op. Daar wil de bank eindelijk eens vanaf.

De SVB heeft na onderzoek als mogelijke oplossing het objectief partnerschap aangedragen. Dat gaat over objectieve criteria, die ook de Belastingdienst hanteert om vast te stellen of mensen fiscaal partner zijn. Dat werkt zo: bent u getrouwd of geregistreerd partner en heeft u een huis of een kind samen, dan wordt u gezien als samenwonend en krijgt u een lager AOW.

Aangenomen motie over vereenvoudiging leefvormen

Tweede Kamerleden Elles van Ark (CDA) en Stephan Neijenhuis (D66) hebben in maart een motie ingediend om tot vereenvoudiging van die 21 leefvormen te komen. Die motie is met 118 stemmen voor aangenomen. Maar wat lezen we nu in de begroting van het ministerie van SZW in de kersverse Miljoenennota 2027? Het hele plan gaat niet door. Het is te duur, zegt minister Vijlbrief. In de motie was ook geen dekkingsgraad opgenomen, zoals dat heet in jargon.

Letterlijk staat er: ‘De motie-Van Ark/Neijenhuis (Kamerstukken II, 2025-2026, 36 800 XV, nr. 71) verzoekt de regering om aan de slag te gaan met de harmonisering van het aantal leefvormvarianten in de AOW en hier voor Prinsjesdag een voorstel voor te doen. Een beleidsvoorstel dat hierin voorziet door voortaan een partnerbegrip te hanteren met objectieve criteria is vergaand uitgewerkt, maar vergt ook een intensivering op de AOW-uitgaven. De motie voorzag niet in een dekkingsvoorstel. In de bredere weging van alle SZW-opgaven is besloten op dit moment geen voorstel voor dekking te doen, waardoor het objectief partnerbegrip nu geen doorgang vindt. Het kabinet beschouwt de motie als afgedaan. De vereenvoudigingsopgave van de sociale zekerheid blijft voor het kabinet belangrijk.’

Het onderzoek naar vereenvoudiging zal wel doorgang blijven vinden. Het kabinet vindt het namelijk ook belangrijk. Alleen is er geen geld voor, want dat betekent dat gemiddeld iedereen er een beetje op vooruit gaat, behalve die 3 broers uit het voorbeeld, die niet.

Reacties van de indieners van de motie

Stephan Neijenhuis, een van de 2 Kamerleden achter de ingediende en ook aangenomen motie, die nu terzijde is gelegd door het kabinet, zegt: “Helaas is het nog niet gelukt in de Miljoenennota. Maar naast de motie hebben we ook gewoon in het regeerakkoord afgesproken dat het kabinet moet gaan onderzoeken hoe de complexiteit van de 21 leefvormen moet worden opgelost. Dus daar wil ik het (woensdag 23 september) over gaan hebben bij het debat uitvoering sociale zekerheid.” Neijenhuis zal dan vragen hoe het kabinet het alsnog gaat onderzoeken en wat het plan vanaf nu is. “We willen vooral te weten komen wanneer we dan de resultaten van het onderzoek kunnen verwachten,” verduidelijkt hij.

Ook Elles van Ark laat het er niet bij zitten: “Helaas heeft het kabinet in de Miljoenennota nog geen middelen gereserveerd voor de vereenvoudiging van de AOW-leefvormen. Dat vinden wij jammer, omdat deze vereenvoudiging voor veel mensen juist meer duidelijkheid en minder onzekerheid kan betekenen. We gaan daarom de komende tijd onderzoeken of we zelf een dekking kunnen vinden die op brede steun kan rekenen, zodat we dit voorstel bij de behandeling van de SZW-begroting opnieuw onder de aandacht van de minister kunnen brengen.”

Reactie van SVB op het niet doorgaan van de vereenvoudiging

Meldpunt Actueel heeft de SVB gevraagd om een reactie over het op dit moment niet doorgaan van de vereenvoudiging van de leefvormen om financiële redenen.

“We vinden het jammer dat er voor nu geen financiële dekking is gevonden voor de invoering van het objectief partnerbegrip,” zegt woordvoerder Johan Rheeder. “De AOW-leefvormen zijn complex, brengen burgers in de knel en zijn op lange termijn onhoudbaar. Een vereenvoudiging van deze leefvormen blijft daarom noodzakelijk, zowel om ongewenste situaties voor burgers te voorkomen als om onze dienstverlening toekomstbestendig te houden.”

“We zien dat dit besef breed wordt gedeeld door beleid en politiek. Tegelijkertijd realiseren we ons dat het aanpassen van wet- en regelgeving vraagt om een gedegen voorbereiding en nu eenmaal de nodige tijd kost. In de tussentijd werken we samen met het ministerie van SZW door aan conceptwetgeving waarin de invoering van het objectief partnerschap wordt geregeld. Dit proces is al vrij ver gevorderd.”

En dit zegt Rogier de Haan

Het laatste woord is aan MAX Ombudsman Rogier de Haan, jarenlang de motor achter de vereenvoudigingsprocedure: “Het voorstel van de SVB voor de aanpassing van de AOW steun ik van harte. Dit is van ver gekomen; 6 jaar geleden alweer kaartten we de problemen met de AOW voor het eerst aan. Wat me vooral steekt, is dat juist ex-geliefden die overduidelijk niet meer samenwonen maar nog wel naar elkaar omkijken, daardoor een lagere AOW kunnen krijgen. Dat komt op mij over als een straf voor goed gedrag. We zijn nu bijna bij de finish. Nu is het zaak om het voorstel over de eindstreep te trekken. Ik blijf de zaak op de voet volgen.”

Foto: MAX

Het AOW-stelsel op de schop? ‘Mensen durven bijna niet meer te gaan samenwonen’