Grenzen aan doorbehandelen bij ouderen: ‘Niet alles wat medisch kan moet ook gebeuren’

Dagelijks keuzes maken wel of niet doorbehandelen

Esther Cornegé is klinisch geriater in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Ze maakt dagelijks mee dat ze keuzes moet maken over wel of niet doorbehandelen. “Wij krijgen dagelijks te maken met ouderen die bij de spoedeisende hulp worden binnengebracht met bijvoorbeeld een gebroken heup. Bij ouderen is dit vaak extra ingewikkeld omdat met name de revalidatie een erg langdurige en zware periode is.”

“Wij kijken dan uiteraard kritisch naar hoe die oudere eraan toe is. Kan hij of zij het nog wel aan? En in z’n algemeenheid: als wij verwachten dat de levensverwachting laag is of de kwaliteit van leven met een behandeling er enorm op achteruitgaat, dan bespreken we met de patiënt en naasten om niet te behandelen.”

Medische behandeling gaat ‘langer door dan wenselijk’

Volgens een nieuwe enquête van het vakblad voor verpleegkundigen Nursing maakt 98 procent van de ondervraagde verpleegkundigen soms tot vaak mee dat volgens hen een medische behandeling ‘langer dan wenselijk doorgaat’. Deels omdat de patiënt en/of familie dit wil, maar bij een derde ook omdat de arts langer wil doorbehandelen.

Uit een citaat van de ondervraagde verpleegkundigen: “Het gesprek over mogelijk stoppen of staken van een behandeling, met verandering van kwaliteit van leven naar kwaliteit van sterven, wordt niet gevoerd.”

‘Meer laatste levenskwaliteit meegeven’

Palliatief verpleegkundige Jennifer Bergkamp herkent zich hier wel in: “Ik heb diverse keren meegemaakt dat een arts nog een chemobehandeling voorschreef aan iemand die eigenlijk al in de laatste levensfase zat. Regelmatig heb ik dan zo’n arts gebeld en gevraagd waar die mee bezig was. Waarom nog iemand hoop geven met miserabele laatste weken, terwijl je ook had kunnen kiezen om niet meer te behandelen en daarmee meer laatste levenskwaliteit mee te geven.”

Artsen staan vaak in de ‘behandelstand’

In een rapport van artsenfederatie KNMG over dit thema valt te lezen: “Niet opgeven is de basishouding in onze samenleving. Patiënten worden aangemoedigd om door te gaan.” En: “Doen is beter dan ‘laten’. Artsen staan vaak in de ‘behandelstand’.”

Maar de grote vraag is: past deze houding nog wel bij deze tijd? De gezondheidszorg staat onder grote druk door gebrek aan geld én personeel. En daartegenover staat dat de medische wetenschap steeds meer kan. We kunnen langer en meer dan ooit doorgaan met behandelingen, tot op zeer hoge leeftijd.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Max Opiniepanel over doorbehandelen

Om een beeld te krijgen hoe er in de samenleving over dit thema gedacht wordt, legden we het Max Opiniepanel een aantal stellingen voor. De eerste stelling: ‘Het is goed dat we een grens stellen aan wat de medische wetenschap kan.’ Dit past in het kader van ‘niet alles wat kan, moet ook gebeuren’, zegt 64 procent het hiermee eens te zijn, 24 procent niet en 12 procent heeft geen mening.

Als tweede vraag in het opiniepanel is de stelling: ‘De druk op de gezondheidszorg is een reden om grenzen te stellen aan het doorbehandelen van ouderen in de laatste levensfase.’  Hiermee is 42 procent het eens, maar 49 procent niet. Enkele reacties uit het opiniepanel: “Mijn echtgenote had alvleesklierkanker en is geopereerd met als resultaat veel pijn en nare nabehandelingen. Uiteindelijk kregen wij te horen dat zij nog 5 maanden te leven had. Terugkijkend had ik voor ‘geen behandelingen meer’ gekozen”. Of een andere reactie: “Eén van onze beste vrienden werd, ondanks zijn nadrukkelijke wens, op een IC doorbehandeld terwijl hij dat niet wilde wanneer hij aan de beademing moest en/of een stoma kreeg.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Nieuwe visie op de gezondheidszorg

Het huidige kabinet is bezig met een nieuwe visie op de gezondheidszorg. Zo schrijft het ministerie van VWS: “Zorg moet passend zijn: geen behandeling omdat het kan, maar zorg die bijdraagt aan gezondheid, functioneren en kwaliteit van leven. Om goede zorg ook in de toekomst beschikbaar en toegankelijk te houden voor iedereen, is het noodzakelijk dat alle betrokken partijen zich richten op zorg die aansluit bij wat mensen daadwerkelijk nodig hebben. Passende zorg stelt gezondheid en kwaliteit van leven centraal en kijkt niet alleen naar ziekte en behandeling. Dat betekent dat zorg aantoonbaar effectief moet zijn en meerwaarde moet hebben voor de patiënt, met een doelmatige inzet van mensen, middelen en materialen.”

‘Ook zelf meer nadenken tot hoever we nog behandeld willen worden’

Volgens Tweede Kamerlid Wieke Paulusma van D66 moeten we deze nieuwe visie niet zien als een bezuiniging. Maar het geeft een andere kijk op hoe we in de toekomst met gezondheidszorg moeten omgaan. “We moeten dus de behandelprotocollen bij bijvoorbeeld ziekenhuizen aanpassen, maar we moeten ook zelf meer nadenken tot hoever we nog behandeld willen worden. En dan niet pas als het zover is en je in de spreekkamer van een arts bent, maar veel eerder al, thuis aan de keukentafel.”

U ziet het in Meldpunt Actueel op vrijdag 2 oktober 2026 om 19.50 uur bij MAX op NPO 2.

Foto: Shutterstock

Elles de Bruin: ‘Doorbehandelen tot het allerlaatste gaatje?’