Grenzen aan doorbehandelen bij ouderen: ‘Niet alles wat medisch kan moet ook gebeuren’
Dagelijks keuzes maken wel of niet doorbehandelen
Esther Cornegé is klinisch geriater in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Ze maakt dagelijks mee dat ze keuzes moet maken over wel of niet doorbehandelen. “Wij krijgen dagelijks te maken met ouderen die bij de spoedeisende hulp worden binnengebracht met bijvoorbeeld een gebroken heup. Bij ouderen is dit vaak extra ingewikkeld omdat met name de revalidatie een erg langdurige en zware periode is.”
“Wij kijken dan uiteraard kritisch naar hoe die oudere eraan toe is. Kan hij of zij het nog wel aan? En in z’n algemeenheid: als wij verwachten dat de levensverwachting laag is of de kwaliteit van leven met een behandeling er enorm op achteruitgaat, dan bespreken we met de patiënt en naasten om niet te behandelen.”
Medische behandeling gaat ‘langer door dan wenselijk’
Volgens een nieuwe enquête van het vakblad voor verpleegkundigen Nursing maakt 98 procent van de ondervraagde verpleegkundigen soms tot vaak mee dat volgens hen een medische behandeling ‘langer dan wenselijk doorgaat’. Deels omdat de patiënt en/of familie dit wil, maar bij een derde ook omdat de arts langer wil doorbehandelen.
Uit een citaat van de ondervraagde verpleegkundigen: “Het gesprek over mogelijk stoppen of staken van een behandeling, met verandering van kwaliteit van leven naar kwaliteit van sterven, wordt niet gevoerd.”
‘Meer laatste levenskwaliteit meegeven’
Palliatief verpleegkundige Jennifer Bergkamp herkent zich hier wel in: “Ik heb diverse keren meegemaakt dat een arts nog een chemobehandeling voorschreef aan iemand die eigenlijk al in de laatste levensfase zat. Regelmatig heb ik dan zo’n arts gebeld en gevraagd waar die mee bezig was. Waarom nog iemand hoop geven met miserabele laatste weken, terwijl je ook had kunnen kiezen om niet meer te behandelen en daarmee meer laatste levenskwaliteit mee te geven.”
Artsen staan vaak in de ‘behandelstand’
In een rapport van artsenfederatie KNMG over dit thema valt te lezen: “Niet opgeven is de basishouding in onze samenleving. Patiënten worden aangemoedigd om door te gaan.” En: “Doen is beter dan ‘laten’. Artsen staan vaak in de ‘behandelstand’.”
Maar de grote vraag is: past deze houding nog wel bij deze tijd? De gezondheidszorg staat onder grote druk door gebrek aan geld én personeel. En daartegenover staat dat de medische wetenschap steeds meer kan. We kunnen langer en meer dan ooit doorgaan met behandelingen, tot op zeer hoge leeftijd.
Tekst gaat verder onder de afbeelding
Max Opinie Panel over doorbehandelen
Om een beeld te krijgen hoe er in de samenleving over dit thema gedacht wordt, legden we het Max Opinie Panel een aantal stellingen voor. De eerste stelling: ‘Het is goed dat we een grens stellen aan wat de medische wetenschap kan.’ Dit past in het kader van ‘niet alles wat kan, moet ook gebeuren’, zegt 64 procent het hiermee eens te zijn, 24 procent niet en 12 procent heeft geen mening.
Als tweede vraag in het opiniepanel is de stelling: ‘De druk op de gezondheidszorg is een reden om grenzen te stellen aan het doorbehandelen van ouderen in de laatste levensfase.’ Hiermee is 42 procent het eens, maar 49 procent niet. Enkele reacties uit het opiniepanel: “Mijn echtgenote had alvleesklierkanker en is geopereerd met als resultaat veel pijn en nare nabehandelingen. Uiteindelijk kregen wij te horen dat zij nog 5 maanden te leven had. Terugkijkend had ik voor ‘geen behandelingen meer’ gekozen”. Of een andere reactie: “Eén van onze beste vrienden werd, ondanks zijn nadrukkelijke wens, op een IC doorbehandeld terwijl hij dat niet wilde wanneer hij aan de beademing moest en/of een stoma kreeg.”
Tekst gaat verder onder de afbeelding
Nieuwe visie op de gezondheidszorg
Het huidige kabinet is bezig met een nieuwe visie op de gezondheidszorg. Zo schrijft het ministerie van VWS: “Zorg moet passend zijn: geen behandeling omdat het kan, maar zorg die bijdraagt aan gezondheid, functioneren en kwaliteit van leven. Om goede zorg ook in de toekomst beschikbaar en toegankelijk te houden voor iedereen, is het noodzakelijk dat alle betrokken partijen zich richten op zorg die aansluit bij wat mensen daadwerkelijk nodig hebben. Passende zorg stelt gezondheid en kwaliteit van leven centraal en kijkt niet alleen naar ziekte en behandeling. Dat betekent dat zorg aantoonbaar effectief moet zijn en meerwaarde moet hebben voor de patiënt, met een doelmatige inzet van mensen, middelen en materialen.”
‘Ook zelf meer nadenken tot hoever we nog behandeld willen worden’
Volgens Tweede Kamerlid Wieke Paulusma van D66 moeten we deze nieuwe visie niet zien als een bezuiniging. Maar het geeft een andere kijk op hoe we in de toekomst met gezondheidszorg moeten omgaan. “We moeten dus de behandelprotocollen bij bijvoorbeeld ziekenhuizen aanpassen, maar we moeten ook zelf meer nadenken tot hoever we nog behandeld willen worden. En dan niet pas als het zover is en je in de spreekkamer van een arts bent, maar veel eerder al, thuis aan de keukentafel.”
U ziet het in Meldpunt Actueel op vrijdag 2 oktober 2026 om 19.50 uur bij MAX op NPO 2.
Foto: Shutterstock
Elles de Bruin: ‘Doorbehandelen tot het allerlaatste gaatje?’
Onderwerpen:
Geef een reactie
U moet inloggen om een reactie te kunnen plaatsen.
Anderhalf jaar geleden vond de medische staf in een ziekenhuis dat het zinloos was om mij (76)verder te behandelen (chronische gezondheidsklachten). Ik zou nooit meer op mijn oude niveau kunnen functioneren en binnen enkele weken tot maanden overlijden. Men wilde mijn kwaliteit van leven bevorderen en mij comfort geven. Ik werd naar een hospice overgeplaatst en nu 1.5 jaar later verkeer ik nog steeds in redelijke gezondheid.
Ik zou in deze discussie willen dat de mening van de patiënt doorslaggevend moet zijn; hij of zij weet immers het beste wat kwaliteit van leven betekent. En aan iedereen die denkt dat je geen ‘valse’ hoop mag geven: Lieke Marsman schreef: doodgaan met hoop is altijd beter dan hopeloos doorleven
Sorry Max Meldpunt Redactie,
Niet jullie sterkste aflevering.
Het openingsvideo is heel sterk en er komt duidelijk naar voren dat het schriftelijke behandelverbod niet is gerespecteerd.
Waarom wordt daar tijdens de paneldiscussie niet dieper op ingegaan zodat wij als kijkers daar iets van kunnen leren voor onze eigen wilsverklaringen?
Waar was de huisarts van meneer in dit verhaal? Had die niet in de bres moeten springen naar aanleiding van de wilsverklaringen die met de huisarts besproken zouden moet zijn?
Was er een gevolmachtigde? De wederhelft of de dochter, want naar iemand met een schriftelijke volmacht zou je verwachten dat er geluisterde wordt, toch?
Was er naast het behandelverbod ook een euthanasieverzoek uit de tijd dat de patiënt nog wilsbekwaam was? In de video, als het behandelverbod wordt getoond, zien we ook een aantal andere documenten die bij elkaar lijken te horen.
Sorry, maar het panelgesprek lijkt veel meer gericht op de opinies van de zorgverleners en niet op de belangen van de patient als “leerproces” voor ons, de senioren met wilsverklaringen. We willen graag leren hoe we het goed moeten voorbereiden zodat het ons niet overkomt wat hier gebeurt is.
Misschien kan dat in een volgende aflevering of in geschreven nieuwsartikelen als opvolging van deze aflevering.
Daarvoor alvast heel hartelijk dank.
en ik zie met belangstelling uit naar volgende uitzendingen over het thema Levenseinde in eigen regie.
Met dank
Hans Schilders
Hier ben ik het helemaal mee eens Hans.
Ik figureerde met mijn dochter in het getoonde filmpje maar ons probleem ‘het niet luisteren naar de niet behandelverklaring van mijn echtgenoot’ (0pgesteld in 2010 ver voordat hij aan dementie begon te lijden) kwam helemaal niet aan bod.
Ik schreef er een nieuwe blog over op margoeggermont.nl
Na een ernstig hartinfarct werd mijn man 85 behandeld gedotterd en stent geplaatst, echter er was ook een hartklep afgescheurd waardoor hij volgens de dienstdoende SEH cardioloog niet lang meer te leven zou hebben. Naar huis gestuurd met de nodige medicatie (dachten wij) maar na,2 dagen ernstige benauwdheid weer naar SEH. Daar bleek dat er geen plasmedicatie was meegegeven, lang verhaal kort dat was een grove fout. Door de behandelend arts op dat moment leeft mijn man nu 1 jaar later nog. HIJ is ondanks zijn Alzheimer toch goed genoeg voor een hartklepoperatie in Leiden, die succesvol is verlopen. Dus nee geef ons niet zomaar op. Wij hebben dankzij de andere artsen nog ons 60 jarig huwelijk mogen vieren en genieten nog van ons leven.
W.Spaans