Andere kijk op alcoholgebruik: 1 glas alcohol per dag is ook niet goed – ‘Als je van de lagere school afkomt, weet je dat al’
De Gezondheidsraad wil in een nieuw advies het beeld van alcohol fundamenteel veranderen. De raad ziet een brede schade voor zowel de persoonlijke gezondheid als de samenleving in het algemeen. Via beleid moet de overheid alcoholgebruik terugdringen. Dat kan door prijsverhogingen, minder beschikbaarheid en reclamebeperkingen. Experts op het gebied van verslaving juichen het advies van harte toe. Maar veel van onze melders wijzen liever op ieders eigen verantwoordelijkheid.
Alcoholgebruik actief denormaliseren
De Gezondheidsraad is met het advies Alcohol en gezondheid in brede zin gekomen. De raad adviseert hierin om alcoholgebruik actief te denormaliseren en ontmoedigen. Alcohol moet zo, net als roken, minder vanzelfsprekend worden in de samenleving. Volgens de raad is er geen ‘veilige ondergrens’, zoals we geneigd zijn te denken. Zelfs dat ene glas per dag, dat we jarenlang met z’n allen hebben ‘goedgepraat’, brengt al gezondheidsrisico’s met zich mee. Daarmee wil de raad duidelijk maken dat alcohol geen onschuldig genotsmiddel is, maar een schadelijke stof.
7 soorten kanker
Er is sterk bewijs dat alcohol het risico op 7 soorten kanker en orgaanschade verhoogt. Daarnaast tast het de hersenen aan en vergroot het de kans op verslaving. Voor melder Trum is het allemaal zo logisch als wat: “Als je van de lagere school afkomt, weet je al dat roken en drinken slecht voor de gezondheid is.”
“Laat iedereen zelf beslissen wat hij wil en of doet,” meent melder Tinus na een uitzending over alcohol van Meldpunt Actueel in januari. En Marleen verwoordt het zo: “Eigen verantwoordelijkheid. Kent u die uitdrukking? Wilt u het niet kopen, dan koopt u het niet.” Deze meldingen vatten goed samen hoe vele mensen op dit onderwerp reageren. Zelfbeslissingsrecht.
‘De overheid moet aan de bak met beleid maken’
Ninette van Hasselt, hoofd van het Expertisecentrum Alcohol en het team Alcohol & Drugspreventie bij het Trimbos-instituut, is blij met wat zij noemt een ‘stevig advies’ van de Gezondheidsraad. “De overheid moet aan de bak met beleid maken,” is haar eerste reactie.
In haar ogen is het de taak van de Gezondheidsraad om de mensen niet naar de mond te praten. “Ze moeten duidelijk maken hoe het zit. Niet vertellen wat de mensen willen horen, maar kennis duiden. Of het nou leuk is of niet,” zegt ze. Daarna kan ieder altijd nog voor zich beslissen. “Het gaat erom hoe je als overheid effectief beleid maakt. Daar is veel politiek lef voor nodig. En wij moeten dat bij het Trimbos-instituut dan weer vertalen naar een duidelijke publieksboodschap.”
‘Er moeten veel effectievere maatregelen komen’
Dezelfde woorden over moed bij de overheid, gebruikt Martijn Janse, voorzitter van Lieve Mark. Deze stichting zet zich in om jongeren een grotere stem te geven in beleid dat hen aangaat. Dat gaat dus ook over alcoholbeleid. “De alcoholindustrie is zo machtig. Er moeten veel effectievere maatregelen komen,” oordeelt hij.
De zelfregulering van de industrie sorteert onvoldoende effect. De producent van het alcoholhoudende drankje Stëlz heeft een reclame aangepast waarin het werd neergezet als limonade. Maar dat is een eenmalig voorbeeld. Zoiets gebeurt zeker niet stelselmatig. Janse constateert dat er amper regels zijn. “Alleen overdag mogen er geen alcoholreclames zijn, maar daar komen ze gewoon onderuit.” Hij wijst op agressieve manieren van marketing waarmee de regels eenvoudig ontlopen kunnen worden. “Zo geven ze gratis alcohol weg aan studenten en ze schakelen influencers in.”
Lieve Mark vindt dat het Kabinet nu stelling moet nemen. “Er is draagvlak nodig.” Volgens Janse is de tactiek van de industrie om de verantwoordelijkheid bij de mensen te leggen. “De regels staan in de reclamecode, maar voordat een ongeoorloofde reclame verdwenen is, heeft iedereen ‘m al een maand lang kunnen zien. Dat werkt niet. De overheid moet veel sneller kunnen ingrijpen. Er is nu nog veel te weinig handhavingsbevoegdheid en -bereidheid.”
Klagen over alcoholreclames heeft weinig zin, heeft Meldpunt Actueel eerder al eens geconstateerd. Janse: “De Reclamecodecommissie kan alleen maar handhaven na een klacht van een burger. Behandeling van klachten vanuit de media gebeurt pas na betaling.”
Gevaar voor zowel de individuele gezondheid als de maatschappij
Alcohol is niet alleen slecht voor de individuele gezondheid, maar ook voor de maatschappij als geheel, zegt de Gezondheidsraad ook nog in het advies. Wat te denken bijvoorbeeld van het verhoogde risico op verkeersongevallen? Ook veel agressie komt voort uit alcoholgebruik. Jaarlijks vallen er verkeersdoden door alcohol en belanden tienduizenden mensen op de spoedeisende hulp. Ook leidt alcohol tot bredere schade zoals werkverzuim, verlies aan productiviteit en extra inzet van politie en zorg.
Hoge maatschappelijke kosten door alcoholgebruik
De maatschappelijke kosten zijn groot. Het RIVM becijferde in 2013 al dat alcohol Nederland jaarlijks netto 2,3 tot 4,2 miljard euro kost (zelfs na aftrek van accijnsinkomsten). Ook Van Hasselt van het Trimbosinstituut haalt deze kosten-batenanalyse van het RIVM aan. “Praten over betutteling door de overheid doet geen recht aan de omvang van het probleem. De kosten zijn enorm.” Andere schattingen lopen op van 2 tot 6 miljard euro per jaar.
‘Alcoholgebruik’ in plaats van ‘alcohol drinken’
Opvallend in het advies is dat het consequent spreekt van ‘alcoholgebruik’ in plaats van ‘alcohol drinken’. Dit is bewust gedaan om zo alcohol neer te zetten als een schadelijke stof. In die zin is het vergelijkbaar met drugs en niet een normaal voedings- of genotsmiddel. Dat andere woordgebruik moet helpen het beeld van alcohol als ‘gezellig’ of ‘onschuldig’ te doorbreken.
Meldster Mieke haakt nog even op die eigen verantwoordelijkheid in: “Ik ben een vrouw van 67 en dronk ook te veel. Iedere dag wel 2 tot 6 glazen. Voor de grap heb ik na de uitzending van Meldpunt Actueel het boek van Allen Carr Stoppen met alcohol gelezen. Ik wilde niet stoppen, maar wel minderen. Ik geloofde er niet in, maar was nieuwsgierig naar het boek. Ik drink nu al maanden enkel nog een glaasje bij een etentje en heb op andere momenten geen moeite de alcohol te laten staan.”
Meldpunt Actueel presentator Elles de Bruin maakte met haar dochters de podcast Bezopen, over alcoholgebruik in onze maatschappij. Beluister de podcast op NPO Luister.
(Bron: Gezondheidsraad, Trimbos-instituut, Lieve Mark, NOS, NRC, archief. Foto: Shutterstock)
2 glazen alcohol per week minder voorkomt 427 kankerdiagnoses per jaar