Fietsen als afremmer van parkinson: ‘Blijf bewegen, dat is het belangrijkste medicijn’

Wonderlijk verhaal over fietsen als medicijn

Voor de wekelijkse Tour de France-column op de website MAX Vandaag kijkt onze redactie niet alleen de etappes, maar ook naar andere bronnen van informatie. In de dagelijkse uitzending van De Avondetappe (NOS) zit op 10 juli de bekende neuroloog, professor Bas Bloem, een vakgenoot van Erik Scherder, waar Meldpunt Actueel actief mee samenwerkt. Hij vertelt in de uitzending een wonderlijk verhaal over een parkinsonpatiënt die niet meer kan lopen, maar wél nog kan fietsen. Dat zorgt zelfs voor ‘herstelwerkzaamheden’ in het brein van de betrokken man.

Niet kunnen lopen, maar wél kunnen fietsen

Als neuroloog Bas Bloem een parkinsonpatiënt op zijn poli krijgt, ziet hij dat deze niet kan lopen. De man staat als het ware aan de grond genageld. “Dat heet bevriezen,” zegt Bloem tegen presentatrice Dione de Graaff. “Hij kon letterlijk geen voet voor de andere zetten, maar hij zei in het gesprek tegen mij: ‘Ik heb gisteren nog 10 kilometer gefietst.’ Ik zeg: ‘Hou toch op man, dat kan toch niet?’ En als je die beelden ziet, geloof je het ook niet.”

Bij parkinson is de automatische piloot kapot

Als Bloem hem vervolgens op een fiets zet, rijdt hij zonder problemen weg, maakt hij een paar knappe bochten en stapt hij af met een elegant hupje. Het gekke is dat hij direct daarna opnieuw niet kan lopen. “En dat komt omdat bij Parkinson de automatische piloot kapot is. Bewegingen, die wij vaak maken zoals lopen, wat evolutionair heel oud is, zijn afhankelijk van de basale kernen. En die zijn kapot. Maar fietsen is een ander motorisch programma.”

Als hij het uitlegt, klinkt het eigenlijk heel logisch: “Een van de dingen aan lopen is dat je bij lopen 2 dingen tegelijk moet doen. Je moet namelijk je gewicht op 1 been brengen en dat andere been zwaaien. En bij fietsen zit je op je billen en hoef je alleen maar die pedaalbeweging met je benen te maken. Ik neem aan dat dat gewicht verplaatsen bij fietsen veel minder belangrijk is. Ik denk dat daarom fietsen veel beter gaat bij mensen met parkinson.”

Hersenherstel door fietsen

Bij traplopen constateert Bloem dat die beweging bij parkinsonpatiënten ook gewoon gaat op de oude vertrouwde wijze. In een studie met hometrainers test hij vervolgens de therapeutische effecten van fietsen. Het gaat hier te ver daar dieper over uit te wijden. Maar het resultaat laat zien dat hun symptomen stabiel blijven, terwijl die van de controlegroep verslechteren. Hersenonderzoek laat bovendien zien dat nieuwe verbindingen ontstaan tussen beschadigde en gezonde hersengebieden. Intensief bewegen kan de hersenen helpen zich aan te passen en het ziekteverloop van parkinson enigszins afremmen. Fietsen is zo bezien nog veel meer dan alleen maar een manier om fit te blijven.

‘Ga vooral met pensioen maar blijf bewegen’

En zo komen we weer uit bij de wijze lessen van ‘onze eigen’ hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder, die vele video’s verzorgt op de social media van Meldpunt Actueel. Voor de vierdelige docuserie De Toekomst is Grijs (december 2025) manifesteert hij zich als een warm pleitbezorger van blijven bewegen. “Ga vooral met pensioen maar blijf in beweging,” luidt zijn devies.

Sindsdien verschijnen er met een zekere regelmaat video’s op de social media van Meldpunt Actueel, waarin hij zijn woorden kracht bijzet. De vraag is dan: “Wat denk jij: kun je niet meer sporten als je ouder bent?” Scherder geeft daar antwoord op, wat weer vele reacties ontlokt.

Erik Scherder over blijven bewegen en sporten

Op een video over blijven bewegen en sporten, reageert volgster Annette: “Mijn vader is 80 en loopt nog altijd in de bergen. Gewoon nooit stoppen met sporten! Hij krijgt last van zijn evenwicht nu. En dan gaat hij elke dag evenwichtsoefeningen doen. Trots.” Volger Ruud meldt zijn eigen activiteit: “Gisteren eerst 10 kilometer hardgelopen en daarna nog 2 uur lang gewindsurft met windkracht 6. Oké, ik ben pas 66!”

‘Niet bewegen, niet sporten, dat maakt juist oud’

Volger Francis zegt: “Laten we alsjeblieft blijven bewegen en luisteren naar Erik Scherder. Bewegen en sporten begint al bij je opvoeding. Voor mij waren dat vanaf 4 jaar zwemmen, de avondvierdaagse, korfballen en tafeltennis, allemaal in competitieverband. Nu ben ik 71 jaar en chronisch ziek, maar ondanks artrose blijf ik bewegen en wil ik niet geopereerd worden. Daarom tuinier ik elke dag een uur, fiets ik, zwem ik eerst met een agoog (professionele hulpverlener) en daarna 30 banen en wandel ik vaak. Als ik ’s avonds de container wegbreng, loop ik ook nog een extra rondje door de wijk langs de huizen.”

Tenslotte brengt Vigger zijn opa in herinnering: “Mijn opa van in de 90 fietste nog met een zak van 50 kg aardappelen achterop zijn fiets. Niet bewegen, niet sporten, dat maakt juist oud met de nodige issues.”

(Bron: De Avondetappe (NOS), Radboud UMC, De Toekomst is Grijs, archief. Foto: ANP)

Een gezond en vitaal leven op latere leeftijd: “Ga vooral met pensioen, maar blijf in beweging”