Leven met ADHD (4) als veertiger: ‘Het is net zoals topsport’

Wat is ADHD en hoe uit het zich in de leeftijdsgroep 40–59 jaar?

Een computer met honderd openstaande tabbladen of een wasmachine die nooit stopt met draaien: ADHD is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis met hardnekkige problemen. Hyperactiviteit, moeite met aandacht en impulscontrole zijn voorbeelden van klachten die het dagelijks functioneren belemmeren.

Hoeveel mensen hebben te maken met een ADHD-diagnose? GZ-psycholoog Jolien Diekhorst legt uit: “In verschillende studies wisselen de percentages nog wel wat. Wat nu de schattingen zijn, is dat in de kindertijd zo’n 5 tot 7 procent aan de criteria van ADHD voldoet en dat daarvan ongeveer de helft in de volwassenheid blijft voldoen aan de criteria.”

Volgens Jolien ligt problematiek in relaties en gezinnen in deze leeftijdsgroep duidelijk op de loer. Veel mensen van 40–59 bevinden zich in een intensieve levensfase: werkdruk, puberkinderen, hormonale veranderingen en vaak meerdere neurodivergente gezinsleden tegelijk. Dat verhoogt de spanningen aanzienlijk. “ADHD kan best veel vragen binnen relaties en gezinnen. Erkenning, communicatie en wederzijds begrip kan veel hulp bieden.”

Patricia van Liemt over misplaatst stereotype ADHD

Niet het drukste meisje van de klas, toch ADHD’er. Patricia is 47 jaar, moeder, columniste en voormalig stewardess. Voor haar is flexibiliteit een vereiste in een druk leven, ook al komt ze niet druk over. Maar innerlijke drukte wordt bij vrouwen niet altijd herkend of erkend als symptoom van ADHD. “Ik heb me altijd moeten inhouden, maar mensen denken dat ik al alles geef.”

Dat Patricia ADHD heeft, is voor haar niet meteen vanzelfsprekend. Wanneer een vriendin zich laat testen, zegt haar partner: “Dit ben jij één op één.” Ze herkent zichzelf in alle patronen, maar denkt nooit dat ze zelf ADHD kan hebben. Ze voldoet niet aan het stereotype beeld: ze is niet hyperactief naar de buitenwereld, maar vooral druk in haar hoofd. Ze past haar gedrag aan om niet als te veel over te komen, is perfectionistisch, angstig en gevoelig voor prikkels. “Ik ben vaak al bij de conclusie terwijl iemand anders nog aan het begin staat.”

Als ze terugkijkt op haar jeugd, herinnert ze zich dat ze in groep 3 alles eruit flapte. Ze is altijd erg zelfkritisch en schuift haar symptomen jarenlang af op haar karakter. “Ik heb hier veel verdriet van gehad.”

Misverstanden

Ook in relaties leidt haar manier van denken en doen soms tot misverstanden. Ze praat soms door mensen heen, wordt fel in discussies, vooral wanneer ze emotioneel betrokken is, en haar intensiteit en overtuigingskracht botsen weleens met anderen. Met name in haar jeugd ervaren mensen haar daardoor als te aanwezig. “Ik denk dat dit zelfs heeft bijgedragen aan mijn scheiding.”

Ze voelt vaak dat ze zich moet inhouden om niet te veel te zijn. Tegelijkertijd ziet haar omgeving haar als kleurrijk en expressief, terwijl zij zelf ervaart dat ze zich juist inhoudt.

Niet het standaard plaatje

ADHD komt sterk voor in haar familie: haar vader en haar zus hebben de klassieke hyperactieve vorm en haar oudste dochter is recent gediagnosticeerd. Patricia herkent zichzelf meer in het ADD-profiel en benadrukt dat meisjes vaak worden gemist omdat ze hun symptomen maskeren. “Meisjes worden vaak gemist omdat ze stiller, perfectionistisch en aangepast gedrag laten zien.”

Patricia wil haar diagnose gebruiken om uit te leggen wat er in haar hoofd gebeurt, niet als excuus. “Ik wil erkenning, zodat ik kan zeggen: ‘Zie je wel, het is niet mijn fout.’ Maar ook om zachter voor mezelf te zijn. Dat gun ik iedereen.”

Frank van Strijen over ADHD als topsport met strakke routines

Voor Frank van Strijen, 50 jaar, is leven met ADHD geen beperking, maar ook geen superpower. Het is topsport. Elke dag staat hij om 4 uur op, om tot 7 uur in zijn enige echte focusblok te werken. Het is een ritme dat hem dwingt tot offers, die de buitenwereld vaak niet begrijpt. In zijn dagelijkse realiteit probeert Frank één hardnekkige misvatting te doorbreken: ADHD is geen magische kracht, maar een complexe contextuitdaging die discipline, kennis en wederzijds begrip vraagt.

“Mijn leven is vergelijkbaar met dat van een topsporter. Elk aspect van mijn dagelijks leven stem ik af op mijn ADHD-brein. Zoals een topsporter elk aspect van zijn leven controleert en optimaliseert.” Hij stemt hoe hij slaapt, eet en werkt strak af. “Die hyperfocus tussen 4 en 7 is mijn beginblok van de dag, waarin ik het meest productief kan werken. Niet ondanks, maar dankzij de ADHD.”

Toch begrijpt niet iedereen in zijn omgeving dit ritme. “Waarom ik nooit op jouw verjaardag kom? Omdat ik om 20.00 uur al in bed lig.”

Samen puzzelen om het gezinsleven te organiseren

ADHD heeft impact op het gezinsleven, en dat is voor Frank herkenbaar. Hij heeft 5 kinderen, waarvan meerdere neurodivergent. De jonge kindertijd ervaart hij als extreem zwaar. Vooral de repeterende handelingen zoals opstaan, tandenpoetsen en de schoolrun zijn moeilijk. “De jonge kindertijd vraagt dingen van je die niet per se in je kracht zitten. Voor ADHD’ers is verveling een bedreiging.”

Door de steun van zijn vrouw komen ze er samen doorheen. “Mijn vrouw is oprecht nieuwsgierig naar hoe dit bij mij werkt. We hebben door de jaren heen die puzzel samen kunnen leggen.” Ook de organisatie binnen het gezin is cruciaal. “In mijn gezin is er een vorm van sociale ruilhandel: ik ben goed in dit, jij bent goed in dat. Laten we zo met elkaar omgaan dat die puzzel zo goed mogelijk ligt.”

Ander perspectief

Frank doet veel onderzoek naar ADHD, uit interesse en voor zijn bedrijf. “ADHD wordt heel snel weggezet als iets wat te maken heeft met aandacht en dan vooral een tekort. Daar ben ik het fundamenteel mee oneens.”

Hij verzet zich ook tegen het idee dat ADHD een superpower is. “Ik vind het echt een belediging als iemand dat zegt. Ik heb er keihard voor geknokt om mijn ADHD in die positie te krijgen dat het ook als een positieve kracht meewerkt.”

Voor Frank is ADHD geen probleem in het brein, maar in de omgeving waarin dat brein moet functioneren. “Het is een serie eigenschappen die in de ene omgeving bruikbaar is en in de andere niet.” Toch gelooft hij volledig in de kracht van ADHD. “Ik zou voor geen goud willen ruilen. Maar op deze plek komen, is gewoon echt een mooie, complexe uitdaging.”

Een nieuwe levensfase

GZ-psycholoog Jolien Diekhorst ziet dat veel veertigers en vijftigers pas laat begrijpen waarom hun leven zo intens is. Jarenlang compenseren, zorgen, aanpassen en gewoon doorgaan eisen hun tol. Maar juist in deze fase ontstaat ruimte om opnieuw naar jezelf te kijken. “Die herontdekking is heel belangrijk. Mensen mogen een nieuw verhaal over hun leven gaan maken”.

Door: Orly Metten

Wordt vervolgd: in deel 5 staat de leeftijdscategorie 70–79 centraal.

(Bron: Hersenstichting, archief. Foto: Shutterstock)