Mantelzorgers onder druk: ‘Wat als ook de huishoudelijke hulp wegvalt?’
Ingrid doet zelf de huishoudelijke hulp voor haar moeder
Als de huishoudelijke hulp uit de Wmo geschrapt gaat worden, komt er nog meer druk te staan op de mantelzorgers. Truus (91) ontvangt sinds 2023 huishoudelijke ondersteuning vanuit de Wmo. Maar die hulp verliep volgens dochter Ingrid (59) niet altijd naar wens. Door personeelstekorten en wisselende medewerkers kwam er niet altijd dezelfde hulp over de vloer en soms kwamen ze soms zelfs helemaal niet op dagen.
Uiteindelijk besloot Ingrid de huishoudelijke werkzaamheden zelf op zich te nemen, via een thuiszorgorganisatie. Daar krijgt ze nu een kleine vergoeding voor via de Wmo-regeling. Iedere donderdagochtend maakt Ingrid het huis van haar 91-jarige moeder Truus schoon. Op donderdagochtend haalt ze de stofzuiger door het huis, stoft ze het huis af, verschoont het bed en maakt de keuken, badkamer en toilet schoon, taken die Truus niet zelf makkelijk meer kan.
Naast die 2 uur huishoudelijke hulp doet Ingrid ook nog de boodschappen, regelt ze de administratie en springt ze bij waar nodig. Sinds haar vader overleed, is er voor Ingrid heel wat bij gekomen. Op zaterdag komt ze langs om de rollers in het haar van haar moeder te draaien. Dat deed haar vader vroeger altijd. Inmiddels is het een vast moment geworden waarop moeder en dochter ook gezellig samen koffiedrinken. Ze doet het met liefde, maar ze is niet de enige mantelzorger die al veel taken op zich neemt.
Wie neemt het werk over van mantelzorgers?
Om voldoende tijd voor haar moeder te hebben, is Ingrid bovendien minder gaan werken. Naast de mantelzorg heeft ze immers ook haar eigen gezin, huishouden en hobby’s. Ingrid schat dat ze wekelijks zo’n 10 tot 15 uur bezig is met de ondersteuning van haar moeder. Want ook een telefoontje, een doktersafspraak of even langsgaan om te kijken of alles goed gaat, tellen mee.
Als de huishoudelijke hulp vanuit de Wmo verdwijnt, kan ook de vergoeding die Ingrid nu ontvangt wegvallen. Het schoonmaakwerk blijft natuurlijk gewoon bestaan. Ingrid zal haar moeder blijven helpen, maar ze vraagt zich vooral af hoe ouderen het moeten redden die geen familie of bekenden in de buurt hebben. Want wie helpt hen als ze het huishouden niet meer zelfstandig kunnen doen? Voor Ingrid is het vanzelfsprekend dat ze haar moeder helpt. Truus woont op haar 91e nog zelfstandig en dat gaat goed, maar wel met de nodige ondersteuning van Ingrid en haar broer.
(Tekst gaat verder onder de foto)
Hoe belangrijk een paar uur huishoudelijke hulp kan zijn, vertellen ook Yvonne Stolwijk (79) en haar man Joop Mertens (88).
Huishoudelijke hulp is hard nodig
Hoe belangrijk een paar uur huishoudelijke hulp kan zijn, vertellen ook Yvonne Stolwijk (79) en haar man Joop Mertens (88) uit Heijen in Meldpunt Actueel. Yvonne heeft ernstige rug- en zenuwklachten. Ze verplaatst zich binnenshuis met een trippelstoel en kan met krukken maar enkele stappen zetten. Zelf stofzuigen, dweilen of het huis schoonmaken lukt niet meer.
Haar man Joop is op zijn 88e haar mantelzorger. Hij doet onder meer de boodschappen, maar kan niet alle huishoudelijke taken overnemen. Het echtpaar krijgt momenteel 2 uur huishoudelijke hulp per week via de Wmo. Eigenlijk zou Yvonne naar eigen zeggen 3 tot 4 uur ondersteuning kunnen gebruiken. Toch maakt ze zich vooral zorgen over het mogelijke verlies van de hulp die ze nu heeft. “Ik wil haar ook niet kwijt,” zegt Yvonne over haar huishoudelijke hulp.
Een particuliere schoonmaakhulp betalen is voor het echtpaar financieel niet haalbaar. Ze willen graag zelfstandig blijven wonen, maar vragen zich af hoe dat moet als de ondersteuning wegvalt. Want hoeveel kan Joop op zijn leeftijd nog extra doen?
Voor driekwart van ouderen is huishoudelijke hulp te duur
De zorgen van Yvonne en Joop staan niet op zichzelf. Ouderenbond ANBO-PCOB deed onderzoek onder ruim 18.000 mensen, voornamelijk 75-plussers, naar de gevolgen van veranderingen in de ondersteuning thuis. Daaruit blijkt dat driekwart van de ondervraagden aangeeft huishoudelijke hulp van ongeveer 50 euro per week niet zelf te kunnen betalen. Daarnaast zegt 80 procent niet te weten hoe zij zelfstandig een betrouwbare huishoudelijke hulp kunnen vinden.
ANBO-PCOB vreest dat ouderen daardoor noodzakelijke hulp gaan mijden. Met mogelijk vervuilde of onveilige woningen en een grotere kans op valpartijen tot gevolg. En als ouderen het zelf niet meer kunnen, komen die werkzaamheden al snel terecht bij hun partner, kinderen of andere mantelzorgers. Terwijl die vaak al veel doen.
Wat gaat er veranderen aan de huishoudelijke hulp?
Het kabinet wil vanaf 1 januari 2029 de huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening uit de Wmo schrappen. Het uitgangspunt is dat mensen die zelf een huishoudelijke hulp kunnen regelen en betalen, daarvoor niet langer bij de gemeente terechtkunnen. Voor mensen die dat niet kunnen, moet een gemeentelijk vangnet blijven bestaan. Maar hoe dat vangnet eruit komt te zien en wie ervoor in aanmerking komt, is nog onduidelijk.
Ook wordt onderzocht wat de maatregel betekent voor mensen die al hoge zorgkosten hebben. De plannen zijn nog niet ingevoerd en moeten verder worden uitgewerkt. Voor ouderen die nu huishoudelijke hulp krijgen, is dus nog niet duidelijk wat er precies gaat veranderen. Maar één vraag dringt zich nu al op: als mensen minder ondersteuning krijgen, wie neemt het huishoudelijke werk dan over?
Ombudsman: mantelzorgers worden te veel belast
Marianne van den Anker, ombudsman in Rotterdam-Rijnmond, maakt zich grote zorgen over de toenemende druk op mantelzorgers. Volgens haar wordt er te gemakkelijk van uitgegaan dat familieleden de zorg wel kunnen overnemen. Maar kunnen zij dat ook daadwerkelijk aan? Daarnaast ziet ze dat mensen die ondersteuning nodig hebben, regelmatig vastlopen in ingewikkelde regels en verschillende loketten.
In een gesprek met Meldpunt Actueel vertelt ze over een ouder echtpaar in Rotterdam dat ongeveer een half jaar moest wachten voordat een probleem met een noodzakelijke traplift werd opgelost. Uiteindelijk moesten Van den Anker en een wethouder persoonlijk ingrijpen. Volgens de ombudsman laat dit zien hoe regels en versnipperde verantwoordelijkheden praktische oplossingen in de weg kunnen staan.
Ze pleit voor betere samenwerking tussen gemeenten, zorgorganisaties en de landelijke overheid. Ook vindt ze dat intensieve mantelzorg financieel gewaardeerd moet worden wanneer die structureel zoveel tijd vraagt dat het bijna op betaald werk begint te lijken. Mantelzorgers verdienen volgens haar niet alleen waardering, maar ook concrete ondersteuning. Of zoals ze het zelf samenvat: “Met de rode loper, liefde en munten.”
Minister Sterk wil mantelzorgers ontlasten, maar hoe?
Nederland telt 5,5 miljoen mantelzorgers. Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport wil voorkomen dat zij overbelast raken. Op 9 oktober stuurde ze de Mantelzorgagenda 2027–2030 naar de Tweede Kamer. Daarin staan plannen om mantelzorgers beter te ondersteunen. Vanaf 2027 krijgen gemeenten hiervoor structureel 25 miljoen euro per jaar extra. Dat geld is onder meer bedoeld om meer mogelijkheden te bieden om zorgtaken tijdelijk over te nemen, zodat mantelzorgers even op adem kunnen komen.
Ook onderzoekt het kabinet hoe werk en mantelzorg beter gecombineerd kunnen worden, bijvoorbeeld door verschillende mogelijkheden voor mantelzorgverlof te bekijken. Daarover is nog geen besluit genomen. Maar tegelijkertijd wil het kabinet de huishoudelijke hulp vanuit de Wmo veranderen. En juist dat roept vragen op. Want hoe voorkom je dat mantelzorgers straks nog meer moeten doen, terwijl je hen eigenlijk wilt ontlasten?
Martijn Fischer neemt 4 dagen de mantelzorg over
Hoeveel mantelzorgers dagelijks doen, wordt ook duidelijk in de nieuwe MAX-serie Zorg uit Handen. Daarin nemen bekende Nederlanders tijdelijk de zorgtaken van een mantelzorger over. Zo krijgt diegene een paar dagen tijd voor zichzelf.
Een van de deelnemers is acteur Martijn Fischer. Hij neemt 4 dagen de zorg over van José (67), die normaal gesproken voor haar man Hans (72) zorgt. Hans heeft de ziekte van Alzheimer. Terwijl José een paar dagen naar de Belgische Ardennen gaat, neemt Fischer haar dagelijkse zorgtaken over. Dat blijkt een bijzondere en intensieve ervaring. Hij ontdekt hoeveel geduld, aandacht en energie de zorg voor iemand met dementie vraagt.
De ervaring raakt hem ook persoonlijk. Zijn eigen vader had dementie. Destijds werd de zorg vooral gedragen door zijn stiefmoeder en zussen. Achteraf kijkt Fischer daar met spijt op terug.
Wie springt er straks nog bij?
Op 10 november, de Dag van de Mantelzorg, worden miljoenen Nederlanders die voor een naaste zorgen extra in het zonnetje gezet. Maar voor mantelzorgers als Ingrid en Joop gaat het zorgen de volgende dag gewoon weer door.
En juist daarom is de discussie over huishoudelijke hulp zo belangrijk. Want achter die paar uur schoonmaakhulp gaat vaak een heel netwerk van mantelzorg schuil. Als die ondersteuning verandert of verdwijnt, moet het werk nog altijd worden gedaan. De vraag is wie dat straks gaat doen. En hoeveel er nog bij kan voor de mantelzorgers die nu al zoveel op zich nemen.
In Meldpunt Actueel (6 november 2026, 19.50 uur, NPO 2) gaat minister Mirjam Sterk in op de plannen en bespreekt ombudsman Marianne van den Anker de toenemende druk op mantelzorgers. Ook acteur Martijn Fischer schuift aan om te vertellen over de nieuwe MAX-serie Zorg uit Handen.
Foto: MAX