Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing is herijkt: ‘We moeten nóg zuiniger worden met drinkwater’

Wat is het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing?

Het land heeft niet zozeer een tekort aan water, laat dat duidelijk zijn. We hebben het hier over een dreigend tekort aan schoon water van drinkwaterkwaliteit. Door bevolkingsgroei, woningbouw, vervuiling van bronnen (PFAS, pesticiden, in het riool weggespoelde medicijnen) loopt ons drinkwater gevaar. Door klimaatverandering en langere droge periodes neemt de vraag toe. Ondertussen staat het aanbod onder druk.

Het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing (NPvA) is een besparingsplan om te voorkomen dat Nederland in de toekomst zonder voldoende schoon drinkwater komt te zitten. De boodschap is kristalhelder: drinkwater is niet langer vanzelfsprekend. Dat plan uit 2024 is onlangs herijkt met aangescherpte maatregelen.

Minder drinkwater per persoon

De strekking van NPvA is zuiniger zijn. We zullen korter moeten douchen, minder sproeien, spaarzamer spoelen en slimmer omgaan met water. Het drinkwaterverbruik moet dalen naar 100 liter per persoon per dag in 2035. Het goede nieuws is dat we al op de goede weg zitten. Nu ligt dat verbruik rond de 118 à 125 liter per persoon per dag.

Maar in 2020 is het zelfs nog 134 liter. We doen het dus al heel goed. Maar na dit complimentje aan onszelf, constateren we ook dat we nog ietsje moeten verbeteren. Nog eens 18 liter per dag omlaag. Dat komt neer op ruim 6.500 (!) liter per persoon minder water per jaar. Voor heel Nederland gaat het om tientallen miljoenen kubieke meters drinkwaterbesparing

Het probleem in cijfers

• Huidig drinkwaterverbruik Nederland bedraagt circa 1,2 miljard kuub (m³) per jaar (1.197 miljoen kuub in 2021).
• Verwacht gebruik in 2035 bedraagt 1.260 miljoen kuub per jaar volgens de basisprognose. In een warm en droog scenario kan dat oplopen tot 1.459 miljoen kuub.
• Voor 2030 is al 100 miljoen kuub extra productiecapaciteit nodig.
• Tot 2030 komen er bovendien 900.000 woningen bij, die allemaal drinkwater nodig hebben.

Hier gebruiken we al dat drinkwater voor?

Zie de tabel hieronder om te zien waar het drinkwaterverbruik thuis ongeveer naar toegaat:

De meeste winst valt te halen met douchen

U ziet dat een groot deel gaat naar douchen. Hoeveel minuten douchen we per dag? Een kleine rondvraag van Meldpunt Actueel in de trein tussen Hilversum en Amsterdam levert antwoorden op variërend van een kleine 2 minuten tot ruim een kwartier (!) per douchebeurt. Volgens het NPvA is het gemiddelde in ons land ruim 7 minuten. Dat staat gelijk aan circa 56 liter per keer. Er loopt een campagne om dat verbruik omlaag te brengen met een bewust Engelse titel, namelijk Word geen douchebag, wat gelijk staat aan ‘Word geen aso’. Die gaat voor maximaal 5 minuten, circa 38 liter per douchebeurt.

Ook de tuin is een flinke slokop. 10 minuten sproeien met een tuinslang kost ongeveer 150 liter drinkwater. En een kinderzwembad vullen kost gemiddeld ongeveer 500 liter schoon drinkwater per keer. Vaker uitsluitend de kleine spoelknop gebruiken in uw wc kan landelijk theoretisch ongeveer 58 miljoen kuub per jaar besparen. De waterbesparende douchekop geeft een potentiële besparing van circa 12,5 miljoen kuub per jaar. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is leidend in het proces. De verwachting is dat het van vrijwillige maatregelen in de toekomst naar een meer sturende aanpak toe zal gaan.

Zo weinig drinkwater drinken we maar per jaar

Hoeveel water drinken we eigenlijk per jaar, vraagt u zich misschien af? Gek genoeg drinken Nederlanders maar een heel klein deel van al dat kraanwater dat we verbruiken. Minder dan 2 liter per persoon per dag wordt daadwerkelijk gedronken. Van de gemiddelde jaarlijkse drinkwaterrekening van 271 euro gaat slechts ongeveer 5 euro naar het water dat echt wordt opgedronken. Het plan van aanpak wil maar aangeven dat we wel heel veel schoon water gebruiken, niet om te drinken, maar voor allerlei andere zaken. Daarvoor zouden we ook minder schoon water kunnen gebruiken…

Technische oplossingen zijn er al

Er bestaan al vele technische oplossingen tegen drinkwaterschaarste, zegt Techniek Nederland in 2023. We zijn het zo gewend om water snel in de bodem af te voeren, want beton en betegelde tuinen zijn gericht op snelle afvoer. Maar dat zouden we juist niet moeten doen. Dat water kunnen we beter opvangen en hergebruiken. Een ouderwetse regenton in de tuin zou al wonderen kunnen verrichten.

Watertechnisch expert Eric van der Blom noemt dit 3 jaar geleden ook al als 1 van de oplossingen: “Denk aan infiltratiekratten in de tuin of onder een oprit, het afkoppelen van de hemelwaterafvoer en regentonnen in de tuin, groene daken op woning, schuur of garage en regenwaterkelders. Als we regenwater of gezuiverd afvalwater gaan gebruiken voor het besproeien van de tuin, het wassen van de auto of het doorspoelen van het toilet, hebben we daar geen drinkwater voor nodig.”

Anders bouwen, zowel huizen als hele wijken

Recent heeft het College van Rijksbouwmeester & Rijksadviseurs (CRa) een advies uitgebracht waarin woningbouw wordt gekoppeld aan klimaat, gezondheid en sociale samenhang. Daarin is ook ruimschoots aandacht voor het waterprobleem.

Nog meer tips voor drinkwaterbesparing in de tuin

Tuinexpert R.P. de Vries geeft Meldpunt Actueel in 2025 al de belangrijkste tips door: “Bespaar water door regenwater op te vangen, planten ’s ochtends of ’s avonds gericht water te geven met een gieter en mulch (een beschermende laag rondom planten) te gebruiken tegen verdamping. Laat gras langer groeien, kies droogtebestendige planten, verwijder onkruid en hergebruik schoon huishoudelijk water, zoals spoelwater van groente, waar dat kan.”

(Bron: Rijksoverheid, Drinkwaterplatform, Techniek Nederland, MAX Vandaag, archief. Foto: Shutterstock)

Drinkwaterschaarste op komst: bespaar met deze tips op uw waterverbruik