Patiëntenstop als oplossing voor huisartsentekort? ‘Waar gaan de ouderen dan aankloppen? Bij de huisarts, want die lost het wel op’

Patiëntenstop komt voort uit huisartsentekort

In de 4-delige documentaireserie De Toekomst Is Grijs is het huisartsentekort een dankbaar onderwerp. Er wordt zelfs gesproken over het ‘huisartsinfarct’. In het daags erna volgende debat over dit thema werpt deelneemster aan het debat Jennifer de Vaal, directeur van een welzijnsorganisatie, op dat er geld moet van de zorg naar welzijn. Stelselmatige bezuinigingen de afgelopen jaren in het maatschappelijk werk jagen mensen als het ware naar de huisarts toe. Ze moeten toch ergens heen voor hun problemen, ook als dat niet het juiste adres is.

Voorzitter Marjolein Tasche van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) zegt over het huisartsentekort in NRC: “We hebben meer huisartsen dan ooit, maar we hebben er ook meer nodig dan ooit.” Eerder zegt ze al tegen Meldpunt Actueel: “Er is niet ‘één knop’ om het probleem op te lossen. Het vraagt om samenwerking tussen zorg, welzijn en sociale cohesie.”

Bijna 2 op de 3 huisartsenpraktijken nemen geen of nauwelijks nieuwe patiënten aan

Hoe dan ook, de huisarts krijgt het steeds drukker en kan al dat werk niet meer aan. Dat leidt onder meer tot (nood)oplossingen als een (tijdelijke) patiëntenstop. Independer heeft dat weer eens in kaart gebracht, wat de prijsvergelijker eens in de 2 jaar doet.

Uit dat onderzoek van Independer, gepubliceerd in december 2025, blijkt dat de druk op huisartsen sterk is toegenomen. Bijna 2 op de 3 huisartsenpraktijken nemen geen of nauwelijks nieuwe patiënten aan. Vooral het aantal volledige patiëntenstops is de afgelopen jaren flink gegroeid. Dit zorgt ervoor dat steeds meer mensen geen vaste huisarts hebben.

Genoemde uitzending van De Toekomst Is Grijs laat zien dat tussen de 777.000 en 926.000 mensen in Nederland geen huisarts hebben of er actief naar zoeken. Maar ook komt er een mooi voorbeeld in beeld van een mogelijke oplossing: in Enschede zijn 3 ervaren gepensioneerde huisartsen samen een nieuwe praktijk gestart. Door dit initiatief krijgen patiënten weer vaste basiszorg. Inmiddels kunnen zij het werk in hun praktijk alweer overdragen aan jonge artsen.

Ontwikkeling patiëntenstops: al bijna een kwart is volledig

Terug naar het onderzoek van Independer in 2025 onder 1.521 huisartsen. De uitkomsten laten een duidelijke verslechtering zien ten opzichte van het vorige peiljaar 2023. In dat jaar is er sprake van een volledige patiëntenstop van 18,3 procent tegenover 24,1 procent in 2025.

Dat is dus al bijna een kwart, hetgeen de aan het onderzoek deelnemende huisartsen beschouwen als heel zorgelijk. De belangrijkste oorzaken volgens hen zijn: de hoge werkdruk, het toenemende takenpakket (vanuit overheid en zorgverzekeraars) en de lage vergoedingen. Ook zijn er meer parttimers werkzaam als huisarts en zzp’ers zonder eigen huisartspraktijk.

Grootste en kleinste probleemgebieden

De problemen zijn gelukkig niet overal even groot. De grootste patiëntenstops, geheel of gedeeltelijk, komen voor in Overijssel met 76,2 procent van de huisartsenpraktijken in die provincie, Noord-Holland met 75,1 procent en Zuid-Holland met 72,5 procent. Opvallend zijn ook de cijfers in de zogenaamde ‘kleinstedelijke gebieden’ (als vastgesteld door het CBS). Dat zijn de middelgrote steden: Zwolle springt eruit met 83,3 procent van de huisartsenpraktijken en Nijmegen met 78,6 procent.

Niet-stedelijke en de meer welvarende gemeenten hebben vaker nog wel enige ruimte over om patiënten aan te nemen. Daar worden de kleinste geheel of gedeeltelijke patiëntenstops gerapporteerd: in Oegstgeest bijvoorbeeld maar 20 procent van de huisartsenpraktijken en in Soest 33 procent.

Opdracht van de LHV aan informateur Letschert

De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) ziet veel in het regionaal opleiden van huisartsen, die na hun opleiding ‘blijven hangen’ in de probleemgebieden. Daarom vraagt de LHV op zijn website het nieuwe kabinet om vast te houden aan financiële afspraken en huisvesting en praktijkstart gemakkelijker te maken.

Andere aandachtspunten zijn om de werkdruk te verlagen en de regeldruk te verminderen. Daarbij komen digitale oplossingen zoals het video consult (spreekuur) te ondersteunen en onderzoek structureel te financieren. Het doel blijft onverminderd: een vaste huisarts voor iedereen. Deze boodschap geeft de LHV mee aan informateur Letschert bij de huidige kabinetsformatie.

Wat zeggen onze melders?

En dan zijn er nog onze eigen melders, die ook graag hun licht willen laten schijnen over de kwestie van het huisartsentekort en de daaruit voortvloeiende patiëntenstops. In 2023 wijdt Meldpunt Actueel ook al een uitzending aan het huisartsentekort in Nederland.

Dat ontlokt destijds een gepassioneerde reactie aan Nienke Dekker, huisarts in Medisch Centrum De Struyten in Hellevoetsluis. Zij noemt onder andere de regeldruk als oorzaak en laat weten nog steeds achter haar woorden van toen te staan, als Meldpunt Actueel haar 2 jaar later benadert: “Het huisartsentekort is geen kwestie van motivatie of vakinhoud, maar van structurele overbelasting door systeemdruk, met name door de rol van zorgverzekeraars en de vastgelopen GGZ en wijkverpleging.”

Dekker wijst op “de administratieve regeltjes die door de overheid en door de zorgverzekering worden verzonnen. Met een normpraktijk van ongeveer 2.200 patiënten ben je als huisarts per week 60-80 uur aan het werk.”

Zij zegt in feite eind 2023 al wat Jennifer de Vaal in het debat over het huisartseninfarct aanstipt: “De zorgverzekeraars hebben te veel macht. De GGZ ligt compleet op zijn gat met wachttijden van maanden voor patiënten die eigenlijk niet kunnen wachten. De zorgverzekeraars houden miljoenen euro’s binnen die eigenlijk voor GGZ zijn bestemd. Gevolg zijn die lange wachtlijsten en… door de GGZ wordt richting huisarts aangegeven dat de patiënt voorlopig niet terecht kan, maar dat de zorgplicht tot die tijd bij de huisarts ligt.”

“Ouderen moeten langer thuis blijven wonen, maar de wijkverpleging is, door de zorgverzekeraars, grotendeels uitgekleed en dus is er te weinig thuiszorg. Waar gaan de ouderen dan aankloppen? Juist! Bij de huisarts, want die lost het wel op. Het probleem zit hem dus absoluut niet in huisvesting of ander klein zeer, maar vooral in de manier waarop de zorg door de zorgverzekeraars is ingericht en wordt gestuurd.”

Rol van praktijkondersteuner (POH) en assistenten

Meldster Ellen haakt onbewust aan bij debater Nathalie van Elck. Zij vindt dat de rol van de praktijkondersteuner huisarts (POH) niet onbenoemd mag blijven, als het gaat om drukte bij de huisarts: “Ik heb 14 jaar als POH gewerkt. POH’s nemen veel werk van de huisarts over.” Meldster Ada schrijft een commentaar van gelijke strekking: “Huisartsen hoeven helemaal niet zelf aldoor op huisbezoek, dat kunnen ook assistentes zijn, alleen als het ernstig is, gaat onze huisarts.”

Preventiemaatregelen

Volgens Hannie ligt de ‘schuldvraag’ van de patiëntenstops bij de patenten zelf: “Ik denk (en weet bijna zeker, daarvoor hoef ik geen onderzoek te doen, maar alleen maar om me heen te kijken) dat het huisartseninfarct ontstaat doordat er veel te veel gegeten, gedronken en gerookt wordt. […] Hoezo kunnen de deelnemers van (televisieprogramma) Expeditie Robinson wél in 3 weken 8 kilo afvallen en de thuisblijvers niet?”

De oplossing daarvan zou kunnen liggen in iets, dat in veel van onze uitzendingen veelvuldig aan de orde komt, namelijk preventie. Onze deelnemers aan het Meldpunt Actueel Debat zijn daar ook heel stellig in. Maar dat brengt ook weer een ander probleem aan het licht. Veel burgers zien preventiemaatregelen namelijk als betutteling door de overheid.

Lees dit artikel als u op zoek bent naar een huisarts in de buurt.

(Bron: Independer, Landelijke Huisartsen Vereniging, Patiëntenfederatie Nederland, De Telegraaf, NRC, archief. Foto: ANP)

Duizenden mensen zonder huisarts in Nederland: u ook? Dit kunt u doen